Noem het gerust een klein wonder dat Bad Bunny (artiestennaam van Benito Antonio Martínez Ocasio) uit Puerto Rico een van de populairste artiesten ter wereld is geworden. Hij doet namelijk alles wat een Latijns-Amerikaanse artiest tot enkele jaren geleden niet ‘hoorde’ te doen: hij zingt in het Spaans, is politiek uitgesproken en draagt zijn vlag als een koningsmantel. Onderzoekers Vanessa Díaz en Petra R. Rivera-Rideau proberen in P FKN R: How Bad Bunny Became The Global Voice Of Puerto Rican Resistance zijn beroemdheid in kaart te brengen.

Een jongen van het platteland, een jongen uit de buitenwijken, noemt Martínez Ocasio zichzelf nog steeds. Maar wel eentje die zich in de koningsklasse van de popmuziek bevindt. In februari heeft hij een primeur. Hij geeft dan de eerste grotendeels Spaanstalige Super Bowl Halftime Show (8 februari). Ook is hij nu al vier jaar de meest gestreamde artiest ter wereld op Spotify, iets dat niemand voor hem lukte.

Opvallend genoeg is Martínez Ocasio behalve wereldberoemd óók – of juist – hyperlokaal. Hij zingt en rapt exclusief in het Spaans en vertegenwoordigt zijn eiland Puerto Rico met trots. Hij begon als trap-artiest op SoundCloud, geïnspireerd door Amerikaanse rappers. Maar langzaam waaierde zijn muziek uit naar Latijns-Amerikaanse stijlen. Reggaeton uit Puerto Rico en Panama, dembow uit de Dominicaanse Republiek en op zijn laatste, zevende album Debí Tirar Más Fotos – door Rolling Stone uitgeroepen tot Album van het Jaar – omarmt hij de lokale muziektraditie met stijlen als bomba, plena en salsa.

Die trots, de verbondenheid met zijn roots, ligt aan de basis van zijn succes en heeft hem een wereldster gemaakt, betogen Díaz en Rivera-Rideau in hun biografie annex studie P FKN R: How Bad Bunny Became The Global Voice Of Puerto Rican Resistance.

Puerto Rico is met 3,2 miljoen inwoners een van de grotere eilanden van de Caraïben. De ligging maakt het al eeuwen een speelbal van koloniale grootmachten: eerst Spanje en vanaf de negentiende eeuw de Verenigde Staten. Het eiland is een ‘overzees onderdeel’ van de VS, maar geen staat als Hawaï, waardoor Puerto Ricanen geen zeggenschap hebben over politieke kwesties zoals de Amerikaanse presidentsverkiezingen.

Puerto Rico bracht sterren voort als zanger Ricky Martin. Beroemdheden die zich moesten aanpassen aan de (Engelstalige) Amerikaanse markt en hun accent moesten afleren tijdens de Latin boom van de jaren negentig. Martínez Ocasio had geluk: toen hij populair werd had Despacito van Luis Fonsi en Daddy Yankee (een van de artiesten die reggaeton buiten Spaanstalige grenzen populariseerde) de deur van Spaanstalige muziek wagenwijd opengezet. Het tot vervelens toe catchy nummer, met een video opgenomen in de Puerto Ricaanse sloppenwijk La Perla, werd in de versie met Justin Bieber ook in Nederland een enorme zomerhit.

Terug in Puerto Rico kwam Martínez Ocasio echter langzaam op. Zijn doorbraak was het nummer Diles (‘Vertel hem’) uit 2016. Ook Soy Peor (‘Ik ben slechter’) en Amorfoda (‘Fuck de liefde’) werden hits. Ze toonden een reggaetonartiest op z’n menselijkst, schrijven de onderzoekers. Ging het binnen de reggaeton tot dan vooral om het ‘eren van het vulgaire’ (aldus Díaz en Rivera-Rideau), Martínez Ocasio etaleerde ineens emotie en liefdesverdriet. Bad Bunnies do cry.

De onderzoekers gaan grondig te werk om Martínez Ocasio’s groeiende populariteit en politieke betrokkenheid te schetsen en af te zetten tegen de crises die het eiland al decennia teisteren. Hij groeide op tijdens de zoveelste economische recessie, verergerd door de schade die orkaan Maria aanrichtte. Martínez Ocasio had, als kind van de ‘generatie zonder hoop’, naar de VS kunnen emigreren, net als veel van zijn leeftijdsgenoten, maar hij bleef. Uit liefde voor zijn eiland? Of omdat hij geen andere keuze had?

De grote man himself komt niet persoonlijk aan het woord, maar een aantal sleutelfiguren uit zijn hechte kliek wel. De populaire reggaetonproducer Tainy bijvoorbeeld, en reggaetonartiesten van het eerste uur die hun opvolger in Martínez Ocasio zagen. De schrijvers schuwen schreeuwerige superlatieven niet. Hoofdrolspelers uit het boek krijgen meer dan eens bijvoeglijk naamwoorden als ‘legendarisch’ opgeplakt. Kritiek op Martínez Ocasio – zoals de relevante vraag of hij wel een ‘queer icoon’ genoemd kan worden als hij zichzelf niet zo noemt – wordt regelmatig door de onderzoekers weerlegd.

Vloeken in de kerk van Bad Bunny doen Díaz en Rivera-Rideau amper. Kleurrijke verslaggeving van politieke protesten in Puerto Rico – waar Martínez Ocasio regelmatig deel van uitmaakte – wordt aangevuld met observaties van Díaz, die daar zelf ook aanwezig was. Het leest als een dagboek, maar roept daarmee ook de vraag op of P FKN R een geheel objectieve publicatie is.

Het pad van Bad Bunny blijft echter fascinerend. Een artiest die, zo schrijven Díaz en Rivera-Rideau, zowel ‘mainstream als gemarginaliseerd’ is. Iemand die profiteert van zijn sterrenstatus, maar op het vasteland van de VS geschoffeerd wordt. Zo noemde president Trump de keuze voor Martínez Ocasio als act voor de Super Bowl Halftime Show ‘belachelijk’ en claimde hij ‘niet te weten wie hij is’.

Het zal de zanger, die meerdere malen opriep tot een onafhankelijk Puerto Rico, ongetwijfeld koud laten. Halverwege de videoclip voor La Mudanza (‘De verhuizing’) vlucht hij weg voor een groep donker geklede agenten en weet weg te komen. Uiteindelijk plant hij een Puerto Ricaanse vlag in de aarde en wordt hij als een nederige koning der Puerto Ricanen gekroond met een pava, een traditionele strooien hoed.

Hij zingt: ‘Als ik morgen sterf, hoop ik dat ze mijn gezicht niet vergeten (…) Met de lichtblauwe vlag [de onafhankelijkheidsvlag van Puerto Rico] op mijn kist.’ Een vlag waarvoor zijn voorouders stierven om hem te mogen dragen. Bad Bunny verdedigt Puerto Rico tot in het graf, para siempre.

P FKN R: How Bad Bunny Became the Global Voice of Puerto Rican Resistance verschijnt op 27 januari via Duke University Press.

BAD BUNNY: 23 en 24 jun Gelredome, Arnhem | 22 jul Koning Boudewijnstadion, Brussel (B)