achter de knoppen

Producer Steve Lillywhite: 'Bij U2 was het altijd drama van begin tot eind'

In de interviewserie Achter De Knoppen belichten we elke maand een (inter)nationale producer van naam. Centrale vragen: wie zijn ze, wat doen ze precies en waarom werken ze zoals ze werken? Deze maand: Steve Lillywhite (69), die namen als U2, The Rolling Stones, Simple Minds, Peter Gabriel, The Pogues, Talking Heads en Morrissey op zijn indrukwekkende palmares heeft.

Foto Philips Communications (CC)

Hij woont inmiddels op Bali, waar hij zijn droomhuis aan het bouwen is. Naar eigen zeggen is hij, na honderden producties, met pensioen. Wat niet te zien is aan zijn bijna hippe voorkomen: kuif op zijn kruin, strak geschoren aan de zijkant van zijn hoofd.

Als we hem benaderen voor een interview maakt hij meteen een punt: ‘Als je alles wil weten over hoe ik in technische zin albums heb opgenomen, dan ben ik niet de juiste persoon. Ik heb geweldige platen opgenomen in crappy studio’s en slechte platen in hele goede – geen idee waarom.’

Maar als hij hoort wat de bedoeling is en wie inmiddels in deze serie geïnterviewd zijn (‘Oh, all the good people’), is hij om. Wat volgt is een geanimeerd en openhartig Zoomgesprek vanaf de andere kant van de wereld. OOR nog in het donker in de ochtend, Steve in de zon, zich bedienend van een bijna niet te stoppen, met metaforen doorspekte woordenstroom.

MUZIEK PRODUCEREN, wat is dat eigenlijk?

‘Ik omschrijf het altijd als volgt: ik ben de kapitein van het schip en het is mijn taak om het schip veilig de haven in te loodsen. Ik ben niet degene die het schip heeft gebouwd, maar ik help wel met de inrichting. Ik hang de gordijnen op en zorg dat het er goed uitziet, maar ook dat de trip heel veilig is. De Titanic was een geweldig schip, maar had een slechte kapitein. Ik neem mijn taak heel serieus, je bent verantwoordelijk voor het uiteindelijke product.’

‘Ik ken best wel wat producers; sommige zitten in de controlekamer op de bank de krant te lezen, anderen willen alles controleren. Als je al veertig jaar rondloopt als producer, dan begrijp je dat je soms naar voren moet stappen, maar soms moet je de rivier ook haar eigen weg laten vinden. Gooi er dan geen dam in. Behalve af en toe.’

Kun je een voorbeeld geven van ‘de rivier haar eigen weg laten gaan’?

‘Jazeker, het was heel gemakkelijk werken met XTC [Lillywhite produceerde Drums And Wires en Black Sea]. Die band hoefde ik alleen maar een beetje te sturen. Ze kwamen met goeie arrangementen en vooral geweldige liedjes. Twee weken opnemen, twee weken overdubs, twee weken mixen, geen gedoe.’

‘Elk U2-album waar ik bij betrokken was [onder meer Boy, October, War, The Joshua Tree en Achtung Baby] was daarentegen een drama van begin tot eind. Het was gekkigheid. Het is onderdeel van mijn baan om te dealen met problemen. Of liever: problemen vóór te zijn of te temperen, voordat ze te groot worden. Het is net een huwelijk: om het te laten werken, moet je compassie hebben voor het standpunt van de ander, geduld hebben, maar ook stevig in je schoenen staan als je vindt dat je gelijk hebt.’

‘Het is een groot goed als je in het leven een baan vindt die past bij je persoonlijkheid. Mijn persoonlijkheid past bij mijn stijl van produceren. Ik heb het gevoel dat mijn begrip en respect voor de artistieke visie van artiesten heel belangrijk is. Als een artiest zegt: ik doe alles wat je vraagt, dan ben ik niet geïnteresseerd. Wat ik wil is dat een artiest naar me toe komt en zegt: ik heb tien ideeën. Ik help hem dan om te kiezen en te combineren, totdat we iets bijzonders hebben. Zonder die ideeën kan ik niets. Ik ben geen scheepsbouwer, hè.’

HET LIJKT erop dat je met U2 gezamenlijk het ongemak van het proces van opnemen omarmde.

‘Nou nee, we hadden nooit een idee hoe dingen zouden lopen. Voor de band ging het over het geloof in een hogere macht, voor mij was het een mengeling van angst dat het zou mislukken en vertrouwen in hun visie. Bono’s definitie van een goeie producer is iemand die het net zo lang in de studio volhoudt als zij. Veel mensen hebben het niet volgehouden, vanwege de veeleisendheid van de band.’

‘Ik heb recent nog met ze gewerkt in Las Vegas, na 45 jaar betrekken ze me nog steeds bij projecten. Die Sphere-concerten waren echt next level. Er zullen na U2 vele artiesten volgen in die zaal, maar of die shows net zo goed worden is maar de vraag. Niemand kan er meer tijd in steken dan U2 heeft gedaan. Wij waren daar aan het repeteren terwijl de Sphere nog gebouwd werd, we hadden dus veel experimenteertijd.’

‘Dat kan vanaf nu niet meer, hij moet continu volgeboekt zijn om rendabel te worden. De geïnvesteerde bedragen zijn krankzinnig. Trouwens, Bram, die nieuwe drummer uit jouw land, is ongelofelijk. Die jongen is een ster. Hij is zo goed, hij heeft U2 écht een boost gegeven.’

Maar iedereen kan producer worden toch?

‘Natuurlijk, er zijn geen regels om een producer te zijn. Maar er is één ding dat elk label wil en dat is dat het slagingspercentage voor succes zo groot mogelijk is. Ze zullen dus kijken naar je track record. Als je al succes en hitnoteringen hebt gehad, hebben ze meer vertrouwen in je. Maar als je nog nooit succes hebt gehad, hoe word je dan producer? In principe kan iedereen het, maar je hebt succes nodig om klussen te krijgen, het is een catch-22.’

‘Ik had geluk, muziekstijlen komen in golven. Tijdens de punk was er een generatie die niet kon spelen. Plotseling was attitude veel belangrijker. Ik zat op de top van die golf, ik had nog nooit een hit gehad, maar ik zat in die scene en kreeg het toen voor elkaar om een hit te scoren met Hong Kong Garden van Siouxsie & The Banshees. Nummer 7 in Engeland in september 1978. En toen veranderde het spel. Plotseling stond ik in de belangstelling en kon ik werken met de artiesten die ik leuk vond.’

‘Ik heb volgens mij een goede smaak en als ik iets leuk vind, dan vinden heel veel mensen het leuk. Het moet artistiek zijn, maar ook een commercieel element hebben. Artiesten moeten wel ambitieus zijn, pas dan kan ik ze verder helpen.’

STEVE LILLYWHITE begon in 1972 als tape operator in de Polygram-studios, onderdeel van Philips. Hij was betrokken bij talloze sessies, waaronder die van Roy Wood’s Wizzard. Met die wonderlijke band maakte hij als tiener zijn Top Of The Pops-debuut: als achterkant van een paard. In de weekends mocht hij demo’s opnemen.

Hij ging aan het werk met de groep Tiger Lily, die niet veel later zijn naam veranderde in Ultravox. Die demo’s leidden tot een contract en met Brian Eno produceerde hij in 1976 hun debuutalbum. Lillywhite brak eind jaren zeventig door als stafproducer voor Island Records.

Ondertussen heeft Lillywhite zes Grammy Awards op de spreekwoordelijke schoorsteenmantel staan, waaronder die voor Producer Of The Year Non-Classical in 2006. De laatste Grammy dateert van 2015, voor het album Loco De Amour van de Colombiaanse singer-songwriter Juanes, wat zijn veelzijdigheid als producer onderstreept.

Er zijn veel verschillende soorten producers: de engineer-producer, de mental coach, de muzikant-producer, de arrangeur-producer, de producer die door de platenmaatschappij naar voren is geduwd… Wat kenmerkt jou?

‘Ik ben 45 jaar producer geweest. Als ik maar één soort zou zijn geweest, had mijn carrière nog geen vijf minuten geduurd. Je moet het vermogen hebben om je aan te passen aan de situatie. Ik ben nooit engineer geweest. In het begin was ik alleen maar de tape operator en daarna ben ik dat eigenlijk gebleven. Ik bediende de recorder, gaf de band aanwijzingen en stuurde het proces. Ik heb het saaie werk altijd aan de engineers overgelaten. Ik ben niet geïnteresseerd in apparatuur.’

Grappig dat veel producers die later beroemd werden, zijn begonnen als tape operator: Vic Maile [Motörhead], Alan Parsons, Ken Scott [The Beatles, David Bowie]…

‘Je kan daar vroeg mee starten, ik begon toen ik 17 was. Tegen de tijd dat ik 23 was, toen ik mijn eerste hit had met Siouxsie, had ik zes jaar ervaring in de studio, wat heel veel was. De band was gemiddeld 22 jaar, bijna net zo oud als ik, maar ik had dus zes jaar ervaring. De band maar zes minuten. Ze waren nog nooit in een studio van tweeduizend pond per dag geweest.’

WAT IS je favoriete studio?

‘In twee studio’s heb ik heel veel gewerkt. Studio 2 in The Townhouse was geweldig, daar heb ik onder meer XTC, Peter Gabriel, Big Country en Joan Armatrading gedaan. Daar was een ruimte met stenen muren, waar we het beroemde drumgeluid van Phil Collins hebben uitgevonden [ontstaan tijdens de opname van het nummer Intruder van Peter Gabriel]. De andere was de studio van RAK in St. John’s Wood. Hier werkte Mickie Most aan alle succesvolle glamrockplaten. Daar heb ik onder andere Siouxsie gedaan.’

Het is mijn ervaring dat veel artiesten onzeker zijn in de studio. Er wordt geruzied, er zijn vriendinnen die rondhangen en het platenlabel bemoeit zich ermee. Hoe ga je hiermee om?

‘Door het nooit, maar dan ook nooit erger te maken! Ik ga bijvoorbeeld niet iemand van de staf de maat nemen als er iets mis is terwijl de band erbij is. Want die gaat dan denken: o jee, Steve maakt zich zorgen, wat is er aan de hand, misschien is er iets mis met de plaat? Bij The Psychedelic Furs had ik te maken met de broers Tim en Richard Butler, die elke avond dronken over elkaar heen buitelden.’

‘Ik heb gewerkt met Shane MacGowan en Keith Richards, gekke maar ook prachtige bohemiens. Je gaat ermee om door er altijd voor ze te zijn, zonder dat je eigen ego in de weg zit. Dat is mijn manier van werken. Trevor Horn heeft een gigantisch ego, wat vóór hem werkt – zonder dat ego zou hij nooit die geweldige platen hebben kunnen maken.’

‘Maar ik wil graag samenwerken. Iemand als Rick Rubin is alleen geïnteresseerd in de frontman van de band, niet in de bassist of de drummer of soms zelfs de gitarist. Hij kijkt naar de zanger, kruipt als het ware in diens hoofd en gaat aan het werk. Hij is alleen maar geïnteresseerd in de drijvende kracht in de band en bereikt daar heel veel mee. Fantastisch!’

‘Ik doe precies het tegenovergestelde. Ik kijk naar de band en zie de zwakke schakels, en focus me daarop. Bono heeft een heel groot ego, die heeft mij niet nodig om hem een schop onder zijn hol te geven. Maar er zijn andere leden van de band die ik vertrouwen moet geven. Dat is míjn manier van werken.’

STEL, JE mag één plaat meenemen naar de producershemel als proeve van bekwaamheid. Welke wordt dat?

‘Ik denk The Crossing van Big Country. Dat waren geweldige muzikanten en ik had het enorm naar mijn zin. Mijn held op dat moment was Chris Thomas [Sex Pistols, Elton John, Pink Floyd, INXS]. De band had eerst een poging gewaagd met Chris, maar dat was mislukt. Ik nam het over en wist het schip te keren. Dat was geweldig voor mijn zelfvertrouwen. Het voelde alsof ik mijn held verslagen had. Een soort imposter syndrome.’

Ik ben zelf fan van het album van The La’s uit 1990.

‘Het maken van die plaat was geen pretje. Soms is de ervaring van het maken een hele andere dan het luisteren. Als ik er nu naar luister, krijg ik flashbacks van toen en kan ik niet ontkomen aan alle bijzonder ongemakkelijke momenten.’

Hoe kijk je aan tegen nieuwe technologie?

‘Ik denk niet dat je ooit de vooruitgang van technologie kan tegenhouden. De Taliban probeert het, maar die staan nou niet bepaald voor een ideaal waar de wereld naartoe zou moeten bewegen. Fundamentalisme is nooit goed. Je moet wetenschap en technologie accepteren. Het is onze taak om technologie te laten werken ten behoeve van de mensheid.’

‘Iemand heeft me ooit gezegd: religieuze mensen hebben als grondhouding dat mensen slecht zijn, niet-religieuze mensen geloven dat mensen goed zijn. Religieuze mensen denken dat je religie nodig hebt om je van je slechte gedrag af te brengen. Ik geloof dat mensen in principe goed zijn.’

WIE IS je favoriete producer?

‘Toen ik jong was, voordat ik in studio’s ging werken, was het Phil Spector. Maar als ik nu iemand moet noemen, is het Trevor Horn. Hij heeft bijzondere dingen gedaan op platen of in songs, zoals het middenstuk van Owner Of A Lonely Heart van Yes, vlak voor de solo. Dat is adembenemend goed en knap gedaan. Ook zijn werk voor Frankie Goes To Hollywood en Grace Jones is geweldig.’

Welke producer mag niet ontbreken in deze serie?

‘Ik heb helemaal geen verstand van producers. Ik heb ook nooit bij de sessie van iemand anders gezeten en ik zou het gek vinden als een andere producer bij mijn sessies zou zitten. Ken je de lifeguard op het strand? Hij is altijd the coolest guy, het alfa-mannetje. Ik ben helemaal niets op het strand, ik heb niet veel charisma, ik ben eigenlijk een hele sukkelige kerel. Maar als ik in de studio ben, word ik een variant op het alfa-mannetje.’

‘Er komt dan een soort elegantie over me, een soort buitenaardsheid. Anderen hebben het wel eens bestempeld als een soort spiritualiteit. Het heeft ook te maken met het feit dat we samen werken aan iets wat het individuele overstijgt. Ik ben niet religieus, maar mijn versie van God is het collectieve brein.’

Waarom ga je met pensioen? Je bent de eerste in deze serie die dat zegt, iedereen werkt lekker door.

‘De mentaliteit van jonge muzikanten is enorm veranderd en ik ben niet mee veranderd. Toen ik jong was, was het nooit cool om te klinken als iemand anders. Het enige wat artiesten tegenwoordig doen is voortbouwen op het succes van een ander, ze veranderen het hooguit een beetje. De huidige muziek is niet vernieuwend, de reden is dat de technologie al tien jaar stagneert.’

‘Technologie is er meestal eerder dan de kunst van het muziek maken. Als er nieuwe technologie is, dan gaan we ermee lopen kloten, waardoor er iets nieuws ontstaat. De digitale revolutie was natuurlijk een mooie ontwikkeling, maar kopieerde wel gewoon alle analoge apparatuur en geluiden. Het is niet mijn ding om met die mentaliteit te dealen. Ik maak liever géén albums dan matige albums.’

Deel dit artikel

Meest gelezen artikelen

De nieuwe OOR is uit! Bestel 'm nu in onze shop of lees digitaal
oor-shop

De nieuwe OOR is uit! Bestel ‘m nu in onze shop of lees digitaal

Nothing But Thieves, Keane, The Analogues, S10, Palaye Royal, Stanley Donwood & Thom Yorke, Jane’s Addiction, Mdou Moctar, Arooj Aftab ...
Het beste van Best Kept Secret 2024: de ware headliners spelen in tenten
best kept secret

Het beste van Best Kept Secret 2024: de ware headliners spelen in tenten

Zijn we klaar? Heeft St. Paul het licht al uitgedaan? Dan is het tijd om terug te blikken op Best ...
Win! Tickets voor de secret show van Eefje de Visser in Rotterdam
winactie
eefje de visser

Win! Tickets voor de secret show van Eefje de Visser in Rotterdam

Eefje de Visser bereidt zich voor op de festivalzomer met een unieke show op een nog geheime locatie in Rotterdam ...

Producer Steve Lillywhite: 'Bij U2 was het altijd drama van begin tot eind'