achtergrond

Bedankt voor de dans: de 40 beste songs van Leonard Cohen

Thanks For The Dance, heet het postuum uitgebrachte album van Leonard Cohen. De laatste opnames van de zelfbenoemde ‘worker in song’. Hij werd 82 jaar oud en liet een uniek songbook na. In 48 jaar tijd maakte de Joodse bard uit Montréal slechts veertien studioalbums. Ze vormen een universum op zich – cryptisch, direct, sensueel, duister, profetisch, poëtisch en bezwerend. Kurt Cobain schreef al in 1993 in zijn Pennyroyal Tea: ‘Give me a Leonard Cohen afterworld, so I can sigh eternally.’ De Nobelprijs voor Literatuur had hij minstens zo verdiend als zijn generatiegenoot Bob Dylan, misschien wel meer. Leonard Cohen weten te waarderen betekent, ook nu hij niet meer fysiek onder ons is, een glimp van ‘s levens mysteries doorgronden. Zijn woorden kruipen in je hoofd, sluipen door je ziel. En door je relatie, als je die na beluistering van zijn werk nog mocht hebben. Cohens oeuvre raakt ‘iets hogers’, maar gaat vaak ook over hoe mannen zijn en hoe ze vrouwen zien. Of willen zien. Geen songwriter verwerkt zoveel lichamelijkheid in zijn songs. Om hem te eren: Leonard Cohen in veertig songs.

40. MASTER SONG

Voor hij in 1967 op 32-jarige leeftijd zijn eerste album uitbrengt, is Leonard Cohen dichter/schrijver. Eerst in zijn geboorteplaats Montréal, later vestigt hij zich van 1960 tot 1966 op het Griekse eiland Hydra, waar hij o.a. twee romans schrijft: The Favorite Game en Beautiful Losers. Master Song is een van de vele gedichten (in dit geval uit de bundel Parasites Of Heaven) die hij ombouwt tot ‘song’. Net als zijn roman Beautiful Losers uit 1966 gaat het nummer over een gecompliceerde driehoeksverhouding tussen twee mannen en een vrouw. Een van de mannen is de zanger, de andere is ‘the master’ van de vrouw. Algemeen wordt aangenomen dat Lou Reeds meesterwerk Berlin, waarbij de ménage à trois in werkelijkheid Lou, John Cale en Nico betrof, is gemodelleerd naar Leonard Cohens Beautiful Losers. 

39. DRESS REHEARSAL RAG 

Van Songs Of Love And Hate uit 1971, een plaat die vanwege zijn onheilspellende karakter niet best verkocht. Wie kwaad wil, vindt hier het cliché over Leonard Cohens vroege werk: music to slit your wrists to. Dress Rehearsal Rag zijn de mijmeringen van een man die op het punt staat zelfmoord te plegen. Hij overdenkt zijn voorbije geluk en ongeluk, zijn veroveringen en mislukkingen. Hij kijkt in de spiegel en voorziet een begrafenis. Zijn eigen.

38. TONIGHT WILL BE FINE 

Voor zijn tweede album, Songs From A Room (1969), gaat Cohen naar Nashville. Tijdens zijn studentenjaren op Montréals McGill University (waar jaren later Win Butler van Arcade Fire zou studeren) heeft hij in een countryband gezeten: The Buckskin Boys. Zijn liefde voor het genre is groot. Bovendien nam de door hem bewonderde Bob Dylan (hij noemt hem de Picasso van zijn scene) in Nashville eind jaren zestig de albums John Wesley Harding en Nashville Skyline op. De meeste van de songs zijn geschreven in Californië, maar de foto van Leonards muse, de Noorse Marianne Ihlsen, achter een typemachine in een kamer in Cohens huis op het Griekse eiland Hydra op de achterkant van de hoes suggereert iets heel anders. Dat is vreemd, want met Marianne is het dan al een jaar uit. Hij leeft inmiddels met een nieuwe liefde: Suzanne Elrod. Tonight Will Be Fine heeft een countryachtige ritmiek en straalt een voor Leonard groot gevoel van geluk in de liefde uit. Vertrouwen in de toekomst, het is iets zeldzaams in zijn oeuvre. De versie van dit nummer op Live Songs (1973) is opgenomen op het Isle Of Wight Festival van 1970 en klinkt – met banjo – nog countryachtiger. Maar ook cynischer. 

37. A SINGER MUST DIE 

Sommige zangers zijn technisch perfect, anderen moeten het hebben van hun ‘eigen stem’. Cohen bevindt zich aan deze kant van het spectrum. In A Singer Must Die van New Skin For The Old Ceremony uit 1974 wordt hij voor het gerecht gedaagd. Hij belijdt schuld: ‘I’m sorry for smudging the air with this song.’ Hij heeft ons niets te bieden behalve zijn persoonlijkheid, het enige dat hij kan is verleiden, ‘night after night’. Zelfspot is Leonard niet vreemd. Het thema van de zanger die per definitie faalt, zien we vervolmaakt in de nummer 1 uit deze Cohen Top 40. 

36. DON’T GO HOME WITH YOUR HARD-ON

Cohen, de obscene. Afkomstig van de door Phil Spector geproduceerde plaat Death Of A Ladies’ Man uit 1977. Spector, verantwoordelijk voor het ultieme powerpopgeluid van de zogenaamde Wall Of Sound (Ike & Tina, The Ronettes), is knettergek op het moment van hun samenwerking. Ook Leonard is niet in goeden doen, zijn relatie met Suzanne Elrod (zij zit naast hem op de hoes!) ligt op de klippen, hij is manisch depressief, zeer onzeker. Drugs (amfetamine), drank en geweren te over in de studio. Spector (in 2009 veroordeeld voor het vermoorden van B-actrice en model Lana Clarkson) zou een kruisboog op Cohen gericht hebben. Sterk is de anekdote dat hij een pistool op Cohens hoofd zet en zegt: ‘Leonard, I love you.’ Waarop Leonard antwoordt: ‘I hope you do, Phil.’ In de chaotische meezinger Don’t Go Home With Your Hard-On is Leonard letterlijk de weg kwijt: hij loopt zijn stijve pik achterna, als een kip zonder kop.

35. THE STORY OF ISAAC

Leonard Cohen wordt op 21 september 1934 in Westmount, Quebec geboren. Zijn familie is rijk, joods en van Pools-Litouwse afkomst. Zijn vader Nathan heeft een kledingzaak in Montréal en sterft als Leonard negen jaar oud is. Zijn grootvader van moeders kant is een belangrijke rabbijn en geleerde. Hij schrijft een boek van zevenhonderd pagina’s vol interpretaties van de Talmoed en heeft grote invloed op de jonge Leonard. Diens joodse, maar ook Canadese afkomst (het tweetalige Montréal: half Frans, half Engels) speelt een grote rol. De oude Europese wereld (met pogroms, en uiteindelijk de Holocaust) schemert altijd op de achtergrond in zijn werk. Vanaf 1970 raakt Cohen ook steeds meer in de ban van in het boeddhisme. In 1996 laat hij zich zelfs wijden tot monnik (onder de naam Jikan) in het Zen Center van Mount Baldy, nabij Los Angeles. Toch zal hij zichzelf altijd zien als joods: ‘Ik zoek geen nieuwe religie. Ik ben gelukkig met de oude, het Judaïsme.’ In The Story Of Isaac uit 1969 komt een vader de kamer van zijn zoon Isaac (‘I was nine years old’) binnen. God heeft Abraham opgedragen zijn zoon te offeren, en hij is bereid dat te doen, zoals in de bijbel staat. En Isaac, die laat zich gewillig slachten. Zo moet het nu eenmaal volgens de bijbel. Maar nu er nieuwe tijden zijn aangebroken, moeten de oude tradities wijken, aldus Cohen: ‘You who build the altars now, to sacrifice these children / You must not do it anymore.’ Maar wie zijn die nieuwe altaarbouwers? Modieuze slapjanussen, die de overtuiging van het Ware Geloof missen: ‘You never have been tempted by a demon or a God.’ Hier schemert al iets door van Cohens profetieën over naderend terrorisme, zoals we die zullen aantreffen in sommige van zijn songs uit de jaren tachtig en negentig.

34. IN MY SECRET LIFE 

Leonard albums in het huidige millennium, Ten New Songs (2001), Dear Heather (2004), Old Ideas (2012), Popular Problems (2014) en You Want It Darker (2016) maakt hij op hoge leeftijd. Dat stralen ze uit; ze klinken gesoigneerd, maar vaak ook bedaard, getekend door de ouderdom. Zijn stem heeft aan kracht ingeboet. Toch fonkelen er diamantjes. Zoals dit openingsnummer van Ten New Songs, waarin de oude Leonard (‘My heart is like ice and it’s crowded and cold, in my secret life’) terugdenkt aan een verdwenen geliefde: ‘And I miss you so much, there’s no one in sight, and we’re still making love, in my secret life.’ Cohen, berucht om het voortdurend herschrijven en perfectioneren van zijn teksten, zou maar liefst dertien jaar aan dit nummer hebben gewerkt.

33. THE WINDOW 

Een mooi en diep liedje van Recent Songs (1979). Gebaseerd op een oud Perzisch gedicht. Een viool, een vrouw die bij het raam staat. Met ‘the thorn of the night in your bosom’. Zang en melodie volgen een langzame cadans, de weemoed druipt er vanaf. Hier wordt een vrouw goddelijke genade toegewenst: ‘In the arms of the high holy one.’ Het lijkt een gebed voor de geest van Leonards moeder Masha, dan net overleden na een langdurig ziekbed. 

32. THE PARTISAN 

Leonards vertaling van een Frans verzetslied uit 1944, geschreven door Anna Marly. De statige akkoorden passen precies bij zijn sonore zang. Maar dit lied is ook op een andere manier een stemverklaring. Een eenzame strijder verloor vrouw en kinderen, maar blijft doorvechten tegen de bezetter. Een metafoor voor de plicht van de kunstenaar, om vanuit de underground te proberen de wereld (‘the frontiers are my prison’) te verbeteren met zijn spirituele strijd. 

31. FIELD COMMANDER COHEN 

Leonard is ook de eerste om zelf die heroïsche ‘artistieke strijd’ op de hak te nemen. Wat is veldcommandant Cohen (‘He was our most important spy’) eigenlijk meer dan ‘just some grateful faithful woman’s favourite singing millionaire, the patron saint of envy and the grocer of despair, working for the Yankee Dollar?’ Een middenstander die in naam van het kapitalisme miljonair is geworden door dames wanhoop en jaloezie aan te praten met ‘other forms of boredom advertised as poetry’. Hij beschrijft zichzelf in deze song van New Skin For The Old Ceremony als spion bij Fidel Castro. In 1961 – tijdens de Cubaans-Amerikaanse crisis – is Cohen inderdaad naar Havana gereisd. Hij maakt het nummer af net na een optreden aan de frontlinie in Israël in 1973. Field Commander Cohen is ook de titel van een liveplaat uit 2004, een registratie van zijn tournee uit 1979. 

30. DANCE ME TO THE END OF LOVE 

Leonard Cohen, de charmeur! Hiermee opent hij – na zes jaar stilte – zijn album Various Positions uit 1985, vrij vertaald ‘diverse standjes’. Hij heeft de heftige liefdesbreuk met Suzanne Elrod (niet de Suzanne uit het gelijknamige liedje, maar de moeder van zijn kinderen Adam en Lorca) verwerkt en een nieuwe vriendin: de Franse fotografe Dominique Isserman. Toch is de vrouw die dit lied zo memorabel maakt een andere: Jennifer Warnes, wier dromerige, warme stemgeluid zich als een volmaakte minnares rond die van Leonard kromt.

29. GOING HOME

In het zicht van de haven, de dood, zet Leonard plotseling een eindspurt in. Productioneel en compositorisch o.a. bijgestaan door de van zijn werk met Madonna bekende Patrick Leonard brengt hij de afgelopen vijf jaar drie albums uit, een enorme productie voor zijn doen. Going Home, de opener van de eerste daarvan (Old Ideas), vormt het startsein van deze laatste worp. De dood klopt op de deur: ‘I love to speak with Leonard, he’s a sportsman and a shepherd, he’s a lazy bastard in a suit.’ De sardonische zelfspot druipt van de gegromde oudemannenzang af. En de (gespeelde) opluchting: weldra mag ik naar huis, ‘without the costume that I wore.’

28. LAST YEAR’S MAN

Depressies en angstaanvallen, verslaving aan amfetamine (gedurende zijn New Yorkse jaren) en alcohol (‘I fought against the bottle, but I had to do it drunk’, zingt hij in That Doesn’t Make It Junk, een van zijn latere songs), het zijn allemaal autobiografische feiten die passen bij iemand die zich in dit nummer van Songs Of Love And Hate als een extreme loser typeert. Over drugs zei hij: ‘De recreatieve, de obsessieve en de farmaceutische, ik heb ze allemaal uitgeprobeerd. Ik zou ze allemaal enthousiast hebben gepromoot, als ze hadden gewerkt.’ Angstaanjagende song.

27. CLOSING TIME

In 1992 is Leonard plotseling weer hip. Na jaren verguisd te zijn, hebben jonge artiesten als Nick Cave en The Sisters Of Mercy zijn lof gezongen en is hij een icoon geworden van de popcultuur. Hij woont zelf in Los Angeles, maar thuisland Canada eert hem trots. Men verkiest hem tot Beste Zanger, een onderscheiding die Cohen in ontvangst neemt met de woorden ‘Only in Canada somebody with a voice like mine could beVocalist of the Year.’ Dit Closing Time won in de categorie Best Rock Video. Het gaat over hoe we ons vermaken met populaire cultuur, terwijl we ergens diep van binnen al weten dat het Einde der Tijden is aangebroken.

26. AVALANCHE 

Leonard op zijn zwartgalligst: depressief, naargeestig. Zo voelde hij zich ook toen hij in 1970 deze openingstrack van zijn derde album Songs Of Love And Hate opnam. ‘Ik begon alle negatieve dingen die mensen over mijn stem zeiden te geloven.’ Het album had Leonard Cohen: Army als werktitel. Van de Songs Of Love And Hate die hier uiteindelijk aangeboden worden is Avalanche er een van (zelf)haat. De ik-figuur stapt in een lawine van ijzingwekkende haat. Het nummer is ook opgenomen door Nick Cave op diens debuutalbum From Here To Eternity (1984).

25. EVERYBODY KNOWS

Toen het album I’m Your Man in 1988 uitkwam, was het wel even schrikken. Leonard Cohen, de zanger met de eeuwig tokkelende gitaar, bleek getransformeerd tot een door synthesizer aangedreven electropoppoëet. Desondanks is I’m Your Man, met z’n overrompelende romantiek en politieke profetieën, voor beginnende luisteraars wellicht de beste introductie tot al zijn werk. Everybody Knows lijkt een song over waarheden als een koe. Het perspectief verspringt van het algemene naar het persoonlijke.

24. THE STRANGER SONG

Drie songs van Leonards debuutalbum werden gebruikt in de western McCabe & Mrs Miller van Robert Altman uit 1971. Dit is er een van. Deze film speelt een belangrijke rol in de mondiale verspreiding van Cohens naam en faam. De song zelf – gitaar en stem, de soberheid zelve – is het relaas van een man die contact probeert te zoeken met een vrouw, maar er maar meteen bij zegt dat hij een rare is. Of is zij zelf de ‘stranger’ uit deze song? En hoe zit het met jou, luisteraar?

23. SEEMS SO LONG AGO, NANCY 

Een typisch treurlied van Songs From A Room. Nancy is een dochter van een rechter (Leonard kent haar uit Montréal) en ze slaapt met iedereen. Ze is dodelijk eenzaam. In 1961 schiet ze zichzelf door het hoofd. De hoofdpersoon denkt aan haar terug. Hij en al haar andere minnaars konden op haar inpraten wat ze wilden, maar het mocht niet baten. ‘None of us would meet her in the house of mystery.’ De herinnering aan Nancy, die zo vele mannen wist te bevredigen, achtervolgt hem.

22. THE GUESTS 

Een pracht van een nummer (van Recent Songs uit 1979): er worden gasten aangekondigd, ze zijn van allerlei pluimage. En niemand weet waarom de wijn vloeit en de nacht komt, terwijl Leonard verzucht: ‘O love, I need you, I need you, I need you now.’ De viool en de oud (een elfsnarig instrument uit het Midden-Oosten) eren Leonards dan recent overleden moeder Masha. Ze geven de song een oriëntaals/Balkanesk tintje. Live vaak gecoverd door Antony & The Johnsons.

21. IS THIS WHAT YOU WANTED

Iedereen heeft het wel eens meegemaakt: een liefde die niet meer werkt. Wat nu? Bij elkaar blijven tegen beter weten in? ‘Is this what you wanted, to live in a house that’s haunted by the ghost of you and me?’ En hoe pijnlijk is de herinnering aan vroegere intimiteiten nu ineens: ‘You were K.Y. Jelly, I was Vaseline.’ Leonard gaat inmiddels zeer moeizaam om met Suzanne Elrod, moeder van zijn zoon Adam en ook nog eens zwanger van dochter Lorca, als deze openingstrack van New Skin For The Old Ceremony (1974) wordt opgenomen. In hun onderlinge conflict is zij de ‘whore and the beast of Babylon’ en hij ‘Rin-Tin-Tin’, de quasi-onschuldige, trouwe herdershond uit de gelijknamige televisieserie van destijds.

20. YOU KNOW WHO I AM

Vrouwen, maak je geen illusie, dit is Leonard Cohen (anno 1969) en dit is wat hij van jullie wil: ‘Sometimes I need you naked, sometimes I need you wild, I need you to carry my children in and I need you to kill a child.’

19. AIN’T NO CURE FOR LOVE 

‘I loved you for a long time, I know this love is real, it don’t matter how it all went wrong, that don’t change the way I feel.’ Liefde is zo’n sterke kracht, mensen zullen zich ook door aids (de ten tijde van I’m Your Man vernietigend om zich heen grijpende ziekte) niet laten weerhouden deze te bedrijven. Ain’t No Cure For Love. Dat is ook wat Christus denkt als hij aan het kruis hangt en wat er in het Geschrift geschreven staat. Maar eigenlijk weten we het zelf ook wel. Een melancholieke onderwerping aan de Liefde, met de absolute Cohen-topzin: ‘I’ve got to see you naked in your body and your thought.’

18. ANTHEM

Volgens Leonard Cohen een van zijn beste songs. Ook favoriet van Pink Floyd-gitarist David Gilmour. Je moet het liedje even de kans geven, het begin is stroef (‘Don’t dwell on what has passed away or what is yet to be’), maar dan komt de jubelende ontlading: ‘Ring the bells’. Het nummer is sinds 1982 in de maak, maar wordt in 1993 met behulp van Cohens nieuwe liefde Rebecca De Mornay over de eindstreep getrokken. Het is een semi-christelijke synthi-gospel, met boeddhistische conclusie: niet in de nagestreefde perfectie, maar juist in de menselijke onvolkomenheid wacht het licht. Leonard: ‘We zijn vergeten dat we uit de Hof van Eden zijn verbannen. Dit is niet de plek om de dingen perfect te maken. Niet in je huwelijk, je werk, nergens, ook niet in je liefde voor God, of je liefde voor je familie of je land.’‘There is a crack, a crack in everything / That’s how the light gets in.’

17. JOAN OF ARC 

Leonard Cohen beschouwde haar tijdens zijn wilde New Yorkse dagen, eind jaren zestig, als de mooiste vrouw op aarde: Nico. De Duitse Velvet Underground-chanteuse vond hem te oud en onaantrekkelijk. Zij wordt in deze bijna gothic aandoende ballade opgevoerd als Jeanne D’Arc, ‘such a cold and lonesome heroine’, die zal eindigen op de brandstapel van Leonards passie. Songs Of Love And Hate begon met een ijslawine (Avalanche) en wordt afgesloten met het vuur dat Jeanne D’Arc verteert tot as.

16. YOU WANT IT DARKER

Openingstrack van het gelijknamige album dat een paar weken voor Leonards overlijden uitkomt. De plaat eindigt stemmig met een in violen gedrenkte versie van Treaty (‘It’s over now, the water and the wine’), maar begint met een indrukwekkende oproep aan God om Leonard te komen halen. Hineni, hier ben ik, in het Hebreeuws. ‘I’m ready, my Lord.’ Leonard sterft een dag voor de verrassende verkiezingswinst van Donald Trump. You Want It Darker kun je ook lezen als een grimmige profetie van de duisternis die de mensheid mogelijk te wachten staat. ‘They’re lining up the prisoners, the guards are taking aim / I struggled with some demons, they were middle-class and tame / Didn’t know I had permission, to murder and to maim / You want it darker / We kill the flame.’ De remix door de Berlijnse danceproducer Paul Kalkbrenner mag er ook zijn trouwens.

15. IF IT BE YOUR WILL 

Een heel mooi, klein, statig liedje (van Various Positions, 1985). Simpel, direct, psalm-achtig: de totale devotie, waarbij Leonard joodse, christelijke en boeddhistische standpunten verenigt. Gebaseerd op een oud gebed uit de synagoge: onderwerp je aan Gods wil. Luisteren is weten is willen is doen. In 1994 krijgt Cohen in Q de vraag welk lied hij had willen schrijven. Hij antwoordt: ‘If It Be Your Will, en ik heb het geschreven.’ 

14. TAKE THIS LONGING

Dit nummer van New Skin For The Old Ceremony (waarvan de middeleeuwse prent op de hoes voor opschudding zorgde, vanwege vermeend obsceen karakter) is volgens Leonard geïnspireerd door Nico. Cohen schudt zijn wisecracks achteloos uit de mouw: ‘Let me judge your love affair, in this very room where I have sentenced mine to death.’ En natuurlijk: ‘I love to see you naked over there, especially from the back.’ Het is zoals in de liner notes van een Cohen-tribute album geschreven staat: ‘Niemand zingt het woord naked zo naakt als Leonard Cohen.’

13. TALK THIS WALTZ

Federico Garcia Lorca, de Spaanse dichter die in 1936 door de fascisten van Franco werd vermoord, is Cohens grote literaire jeugdheld (vanaf zijn vijftiende, het jaar waarin hij ook zijn eerste gitaar kocht). ‘Hij nodigde me uit in een universum van mieren, kristallen, gewelven, witvissen en dijen die uiteenwijken als een school kleine vissen.’ Niet voor niets noemde Leonard zijn dochter Lorca. Het zwierige Take This Waltz is een vertaling van diens Pequeo Vals Vienès uit de bundel Poetas En Nueva York. Naar verluidt kostte de vertaling hem honderdvijftig uur. Het nummer (van I’m Your Man) zwelgt van de romantiek.

12. WHO BY FIRE

Gebaseerd op het joodse gebed Mi Bamayim, Mi Ba Esh, dat gezongen wordt met Yom Kippoer (Grote Verzoendag) en dat Leonard als kind al hoorde, ‘staande achter mijn ooms’ in de synagoog in Montréal. Volgens de traditie wordt dan Het Boek des Levens geopend en opgesomd wie het volgende jaar zal leven en wie gaat sterven. Wie zal sterven door het zwaard, het water of het vuur? Who By Fire uit 1974 zou op het bedreigde Israël kunnen slaan, dat net (in 1973) oorlog met Egypte had gevoerd. De overkoepelende vraag ‘Who shall I say is calling?’ impliceert een nog veel ruimer antwoord: uiteindelijk komt De Dood ons allemaal halen.

11. SO LONG, MARIANNE 

Zijn afscheid van Marianne Ihlsen, de Noorse met wie hij op het Griekse eiland Hydra had gewoond in een tweehonderd jaar oud huis met vijf verdiepingen, dat hij in 1960 voor 1500 dollar had gekocht. Zij was zijn eerste grote liefde en Leonard werkte een jaar aan de tekst. Het is een bijna opgewekt folkdeuntje (van zijn debuutalbum), maar vergis je niet: ‘I’m cold as a new razor blade’, zingt Cohen, die door Marianne verlaten wordt als hij zich ‘curious’ betuigt naar andere vrouwen. ‘So long, Marianne / It’s time that we began to laugh and cry and cry and laugh about it all again.’

10. FIRST WE TAKE MANHATTAN

Een song uit 1988 (van I’m Your Man) over terrorisme. Backstage in Toronto zei hij destijds: ‘Terrorisme heeft iets wat ik bewonder: geen alibi’s en geen compromissen.’ Het gaat te ver om hier een regelrechte voorspelling te zien van 9/11 (de vervolgzin ‘Then we take Berlin’ is tot nu toe goddank uitgebleven), maar Cohen spreekt dan al de vrees uit dat het decadente westen moeilijk opgewassen zal zijn tegen islamitische fundamentalisten. In 2001, na de aanslagen op de Twin Towers in Manhattan, zegt Cohen: ‘Ik probeerde de geest van extremisten te doorgronden. Op een bepaalde manier is de song nu zelfs beter geworden.’ De tekst is op bepaalde punten griezelig accuraat.

9. HALLELUJAH 

De versie van Jeff Buckley is misschien wel de mooiste song uit diens hele oeuvre. Ook John Cale lijkt beter weg te komen dan Leonard zelf met dit op bijbelse taferelen gebaseerde liefdesepos, dat ook wel als de ultieme hommage aan het orgasme beschouwd wordt. Gaat de Heilige Geest mee naar binnen, als de man bij de vrouw ‘binnen’ gaat? Wat hebben God en seks gemeen? Bereiken we in hen onze grootste totale overgave? David, Koning Saul, Bathsheba, Samson – Leonard laat allerlei Bijbelse figuren opdraven in de wereld na nu. Hij zingt het nummer stram en bijna dof op Various Positions. Ja, dit lijkt een paspop, die door anderen zoveel eleganter wordt aangekleed. Maar wat een kracht gaat er van die paspop uit! De versie op Cohen Live uit 1994 lijkt tekstueel meer op die van Buckley en is aanzienlijk gepassioneerder.

8. I’M YOUR MAN 

Titelnummer van de plaat uit 1988 en tevens van een fantastische documentaire uit 2005, waaraan o.a. U2, Nick Cave, de familie Wainwright en Antony meewerken. De in het liedje gepresenteerde onderwerping is westers kinky, maar misschien ook wel ingegeven door het boeddhisme. Hoeveel offers de ik-figuur ook wil brengen, hij is tegelijkertijd veeleisend en bezitterig. Dit is – eeuwig geldend, zo lijkt te worden betoogd – de kern van wat een man voelt voor de vrouw van wie hij houdt. ‘I’m your man’. Leonard wil alles, maar dan ook alles voor haar doen. ‘If you want a doctor, I’ll examine every inch of you’. Niets is hem te gek: ‘I’d crawl to you baby / And I’d fall at your feet / And I’d howl at your beauty / Like a dog in heat’. Ja, zelfs als ze de hoer wil uithangen, dan nog knijpt hij een oogje toe. Hij is haar man. Hij zal zelfs een masker dragen, als zij het wil. Maar haar smeken, nee, dat helpt nooit. ‘A man never got a woman back / Not by begging on his knees.’

7. FAMOUS BLUE RAINCOAT

Volgens Cohen een song die ‘nooit af is gekomen’. Van Songs Of Love And Hate. Gaat het hier over liefde of over haat? Misschien wel allebei. De ik-figuur richt zich per brief tot de minnaar van zijn vrouw, die hier Jane heet. Het nummer is geschreven in New York, waar Marianne een appartement had. Door die minnaar raakt hij zijn vrouw kwijt, als zij van hem terugkomt is zij ‘nobody’s wife’.

6. SISTERS OF MERCY

Met grote afstand zijn meest vredige liedje. Afkomstig van zijn debuut uit 1968. Gaat over een ontmoeting in Edmonton met twee meisjes in minirok, die hem uitnodigen bij hen de nacht door te brengen. Leonard hoopt op seks, maar het komt erop neer dat ze gewoon met z’n drieën in een bed slapen. ‘Gedurende de nacht werd ik wakker en schreef heel snel deze song. Toen zij wakker werden, kon ik ze de tekst voorlezen. Dat is het voordeel als je een dichter bent.’

5. BIRD ON THE WIRE

Zwalkend door het leven, verlangend naar vrijheid en eeuwige trouw (‘If I have been untrue, I hope you know it was never to you’), naar nederigheid en naar ‘meer’, hoopt de ik-figuur dat hij al zijn fouten kan herstellen. Deze openingstrack van Song From A Room (ingegeven door de vogels die op de telegraafdraad voor zijn raam zaten in Hydra) wordt wel Cohens My Way (Frank Sinatra) genoemd. Kris Kristofferson wees Leonard erop dat de melodie van een countryzanger gepikt is en heeft beloofd de openingszin ‘Like a bird, on a wire / Like a drunk in a midnight choir / I have tried in my way to be free’ op zijn grafsteen te laten zetten. Leonards commentaar: ‘Ik zou beledigd zijn als hij dat niet laat doen.’

4. THERE’S A WAR

Doe lekker mee, er is een oorlog: de strijd der seksen. En weer is de mannelijke persoon de onbeschaamde egoïst, die zich niet meer wil laten ‘controleren’. De song is zeer autobiografisch en heeft betrekking op Suzanne Elrod, met wie hij ten tijde van New Skin For The Old Ceremony op voet van oorlog leeft.

3. SUZANNE

Ja, ze heeft echt bestaan en nee, Leonard heeft ‘het’ niet met haar gedaan. Suzanne van zijn debuutalbum uit 1968 is zijn bekendste liedje. Aan tienduizenden kampvuren gezongen, ontelbare malen gecoverd. Het lied begon zijn bestaan als gedicht (Suzanne Takes You Down) en gaat over een platonisch bezoekje (‘I touched your perfect body with my mind’) aan ene Suzanne Vaillancourt, de vrouw van Leonards vriend Armand Vaillancourt. Cohen noemt de tekst ‘journalistiek’. Aan de rivier in het havengebied van Montréal voert ze hem thee en sinaasappelen (‘all the way from China’). Het hele liedje straalt een mysterieuze belofte uit. Het is alsof Suzanne, net als Jezus (die over het water kan lopen: ‘Jesus was a sailor, when he walked upon the water’), weet waar het leven van de jonge Leonard heen moet. Gek genoeg heeft het liedje hem ook werkelijk richting gegeven. Toen hij de songtekst in 1966 over de telefoon voorzong aan folkzangeres Judy Collins, beloofde zij ‘m meteen op te nemen. Het was Collins die hem vervolgens overhaalde om te gaan optreden en zijn eigen nummers voortaan zelf uit te gaan voeren.

2. CHELSEA HOTEL #2 

In deze song van New Skin For The Old Ceremony herinnert Leonard zich hoe hij zich eind jaren zestig in het New Yorkse Chelsea Hotel (‘That was New York, we were running for the money and the flesh’) oraal liet bevredigen door zangeres Janis Joplin (‘You told me again, you preferred handsome men, but for me you would make an exception’). Janis (‘You were famous, your heart was a legend’) is – net als Nancy uit Seems So Long Ago, Nancy – inmiddels overleden. ‘You got away, didn’t you, baby?’ Ook Janis deed het met iedereen en leek tegelijkertijd niemand nodig te hebben. Maar de ik-figuur zegt vooral al haar gerotzooi te kunnen missen als kiespijn. ‘I don’t mean to suggest that I loved you the best’, pocht hij. Misschien was niet die vluchtige seks hun grootste intimiteit, maar het gedeelde besef dat ze allebei niet knap waren: ‘You said: well never mind, we’re ugly, but we have the music.’ 

1. TOWER OF SONG

Dit is een kathedraal van een nummer. Het staat op I’m Your Man en Leonard heeft erover gezegd: ‘Dit is mijn verhaal. Deprimerend, ranzig, grappig, maar mijn verhaal.’ Het gaat (met enige zelfspot) over een zanger ‘born with the gift of a golden voice’. Met zo’n stem moet je nu eenmaal wel gaan wonen in de Toren van de Liedjes. ‘Twenty-seven angels from the Great Beyond’ hebben hem daar vastgebonden aan een tafel. Hij is inmiddels een oude pik geworden (‘All my friends are gone, my hair is grey, I ache in the places I used to play’) en hij heeft het niet onverdienstelijk gedaan (‘You’ll be hearing from me baby, long after I’m gone’), maar ja. De eenzaamheid, die eeuwige eenzaamheid van De Zanger, en het altijd maar tekortschieten…

Bronnen: Various Positions – A Life Of Leonard Cohen van Ira Nadel; The Complete Guide To The Music Of Leonard Cohen van Maurice Ratcliff; Leonard Cohen – Prophet Of The Heart van L.S. Dorman & C.L. Rawlins; Diamonds In The Lines (website); www.leonardcohenfiles.com.

Deel dit artikel

Meest gelezen artikelen

Pearl Jam brengt nieuwe single 'Dance of the Clairvoyants' uit
nieuws

Pearl Jam brengt nieuwe single ‘Dance of the Clairvoyants’ uit

Pearl Jam kondigde op 27 maart zijn nieuwe album Gigaton aan. Nu geeft de band ook een eerste voorproefje van ...
Eefje de Visser: 'Het dancepubliek is zó positief, ik hou van dat optimisme'
interview

Eefje de Visser: ‘Het dancepubliek is zó positief, ik hou van dat optimisme’

Ze zeggen dat empatische mensen sterker geneigd zijn dialecten en accenten over te nemen. Als dat waar is, dan zit ...
The Strokes derde headliner op Best Kept Secret
nieuws

The Strokes derde headliner op Best Kept Secret

The Strokes zullen de zaterdag van Best Kept Secret headlinen. Dat kondigde de nieuwe festivaldirecteur Maurits Westerik woensdagavond live aan op ...

Bedankt voor de dans: de 40 beste songs van Leonard Cohen (achtergrond) | OOR