het poparchief

Het moment dat Adele haar tweede dagboek opensloeg (2011)

Met verkoopcijfers die toebehoren aan het pre-internettijdperk – 30 miljoen verkochte exemplaren! – maakte 21 een wereldster van Adele. Tom Engelshoven, al meer dan dertig jaar staff writer van OOR, sprak haar over de moderne klassieker, waarin hij een flinke scheut Amerikaanse grandeur hoorde. Maar eenmaal in gesprek, bleek ze nog altijd een op-en-top Britse kwebbeltante.

Het Poparchief komt tot stand in samenwerking met Collectie Nationaal Pop Instituut, Allard Pierson, Universiteit van Amsterdam. 

Als je haar in levende lijve spreekt, verdwijnt dat ‘Amerikaanse’ als sneeuw voor de zon. Ook is ze lang niet zo volslank als de mare gaat. In Adele – in 1988 de liefdesbaby van een dan achttienjarige moeder in Tottenham en een vader die na de conceptie snel uit beeld raakte – ontdek je de oer-Londense volksmeid. Dickens zou haar zo’n anderhalve eeuw geleden beschreven hebben als onverwoestbare barmeid, montere uitbaatster van een bloemenstalletje of als licht tragische verkoopster van gepofte kastanjes, staande achter een oventje vol gloeiende kolen, waarvan de warmte niet alleen haar karakter, maar ook die van haar muziek symboliseert. Adele koppelt grootstadse nuchterheid aan eindeloos romantisch zwijmelen. Bovendien draagt ze het hart op de tong. Kwebbelen kan ze als de beste, overigens niet gehinderd door enige kapsones.

‘Ik wilde mijn oude fans niet van me vervreemden’, ratelt ze in onvervalst Cockney. ‘Zelf wilde ik een wat bluesiër pad op, maar juist door al die mensen die zo van Chasing Pavements en Hometown Glory hielden ben ik in staat om een tweede plaat te maken. Het zijn zware tijden – verkoop je niet dan word je van het label afgegooid. Maar het was nog een hele toer om de balans te vinden tussen mijn eigen wensen en die van mijn oude fans. 21 gaat net als 19 over een shitty relationship. Het betreft alleen wel een andere jongen. Opnieuw een break-up-plaat dus! Ten tijde van 19 zat ik vol verwijten: You fucking cunt, ik deed alles goed, jij alles fout! Ditmaal ben ik me meer bewust van mijn eigen tekortkomingen. Ik ben vergevingsgezinder. Dat was ik destijds niet. Ik was destijds nog te jong, naïef. ’ 

Muzikale veranderingen zijn er zeker: meer piano en uptempo songs.

‘En minder gitaar. Het is niet dat ik mensen wil laten dansen, maar ik wilde geen langzame, stemmige ballads meer. Ik was kwaad toen ik openingsnummer Rolling In The Deep inzong. Het ritme in de studio was mijn eigen hartslag. We hadden het de avond ervoor uitgemaakt. Ik wilde zelfwaardering en onafhankelijkheid uitstralen. Ik krijg meer inspiratie van songs die opzwepend zijn. De eerste nummers van de plaat komen voort uit bitterheid. Gaandeweg zwakt dat af en gaat het tempo van de songs naar beneden. Dat reflecteert de voortgang in mijn herstel. Ik leerde weer op mezelf én tevreden met mezelf te zijn.’

Je hebt je mede laten inspireren door platen uit je jeugd. Zoals Jagged Litte Pill van Alanis Morissette. Daarop staat You Oughta Know, wellicht het ultieme nummer over vrouwelijke woede jegens een ex-vriendje. 

‘Ik luisterde naar Jagged Little Pill toen ik twaalf jaar oud was. Later realiseerde ik me dat Alanis die liedjes schreef toen ze pas achttien was. Ze was zo eerlijk, ze openbaarde gewoon haar hele dagboek. Het is heel belangrijk voor mij dat ik op 21 precies datzelfde doe. De mensen moeten mee op een trip door mijn persoonlijke leven. Er mag geen afstand zijn. Veel luisteraars hebben dat bij mijn eerste plaat ook zo ervaren, wat zeer onverwacht voor me was.’

Was het beangstigend dat ze jouw persoonlijke emoties in de songs massaal op hun eigen leven gingen betrekken?

‘Ik was me er niet zo van bewust. Ik snapte überhaupt niet waarom ik een platencontract had gekregen. Het was nooit in me opgekomen dat mensen die plaat zouden horen. Destijds was ik gelukkig zo in beslag genomen door mijn relatie dat ik totaal onbewust was van de druk. Van het cliché dat een tweede plaat doorgaans een moeizame affaire is, had ik ook helemaal geen last. Weet je waarom? Omdat verliefd zijn mijn favoriete bezigheid is! En verliefdheid verliezen is eigenlijk een gelijksoortig gevoel. Dát gevoel vond ik belangrijk, mijn carrière plaatste ik gewoon een eindje verderop. Die carrière was een soort geluk bij een ongeluk. Het hield me ook op de been, zorgde ervoor dat ik niet helemaal weg kroop van ellende.’

Hoe boos de plaat ook begint, veel nummers aan het eind wijzen erop dat je nog heel erg van die jongen houdt.

‘Hij is de belangrijkste persoon uit mijn leven. Nog steeds. We zijn niet meer samen. We praten niet meer met elkaar. Maar ik geloof dat wij volledig voor elkaar geschapen waren. Het is misgelopen door een slechte timing. Mijn carrière maakte het moeilijk. Want het draait altijd om mij. Ik werk zo hard. Het draait nooit om hem. Mensen gaan nooit naar hem toe, maar altijd naar mij. Hadden we een romantische date, kwamen er allemaal fans op mij af! Vond ik niet erg. Hoe meer zielen, hoe meer vreugd. Maar hij voelde zich tekortgedaan. Ik denk dat hij verwachtte dat hij centraal zou staan als ik niet hoefde te werken.’

Iets anders: ben je veramerikaniseerd?

‘Op deze plaat? Niet als mens. Ik denk niet dat je Britser kunt zijn dan ik, haha! Maar ik heb het voorrecht gehad om redelijk wat platen te verkopen in Amerika en ik heb er vaak getoerd.’

Britse artiesten willen altijd doorbreken in de VS en het gaat nooit gemakkelijk.

‘De meeste slagen er nooit in. Ik had er eigenlijk ook weinig fiducie in. We gingen er bibberig heen. Zo van: we zien wel. Je bent daar een kleine vis in een enorme vijver. Amy Winehouse en Duffy werden er wel op de radio gedraaid. Zij hadden grote pophits. Die had ik eenvoudigweg niet in voorraad. Ik deed een paar kleine shitty tours en toen verscheen ik in Saturday Night Life en knalde het er ineens echt op los.’

Je werd geholpen door Sarah Palin. Doordat zij haar opwachting maakte, brak het programma die avond alle kijkcijferrecords. 

‘Inderdaad, daarna werd Chasing Pavements een nummer 1-hit in de VS. Maar of mijn nieuwe plaat Amerikaanser klinkt? De chauffeur van mijn tourbus kwam uit Nashville, Tennessee. Voorin de bus rookten we altijd samen. Hij draaide geweldige country, bluegrass, rockabilly, gospel en blues. Ik wist niks van country, het stelt in Engeland niks voor. Ik voelde me als een kind in de snoepwinkel. Wat is dit? Wat is dat? Alsof ik opnieuw voor het eerst met muziek in aanraking kwam! Ik zal nooit een echte countryplaat maken, ik heb die twang niet in mijn stem. Maar de teksten en melodieën zijn zo mooi en zo verbluffend to the point. Niet arty of trendy; je hoeft geen vijf minuten te wachten voor je weet waar de song over gaat, na tien seconden van een countrysong weet je dat al. Dat gegeven heb ik beslist verwerkt in mijn plaat.’

Die trouwens totaal niet als country klinkt.

‘Nee, meer als gospel en soul.’

En als klassieke Amerikaans rockalbums uit de jaren zeventig!

‘Carole King-achtig? Ja, helemaal! Tapestry stond bovenaan mijn lijst toen ik bedacht wat voor plaat ik wilde maken. Alleen muziek en gevoel en verder geen poespas. Dat zei ik ook tegen Rick Rubin, toen ik hem voor het eerst ontmoette: Ik wil dat hij naar Carole King gaat klinken. Ik had verder geen idee over de sound of de stijl die ik wilde. Daarom sloeg ik een heleboel richtingen in. Ik wissel graag ideeën uit met veel mensen en laat me door hen inspireren. Ik maakte hem duidelijk dat ik onzeker was over de te volgen koers. Misschien was hij daarom zo aanwezig. Hij was twaalf uur per dag bij me.’

Als een vaderfiguur?

‘Zo zou ik het niet zeggen. Maar er is niemand die ik meer respecteer dan hij. Hij leert je helemaal voor je eigen gevoel te gaan. Hij zegt: Volg altijd je instinct, ook als iedereen denkt dat je de verkeerde kant uitgaat. Zolang je zelf denkt dat je op de goede weg zit, zul je succes hebben.’

Een van je nummers, heb je gezegd, heeft een country-achtige oorsprong. 

Don’t You Remember. Het laatste nummer dat ik schreef voor de plaat, samen Dan Wilson, een geweldige man. Hij zat ooit in Semisonic en schreef ook voor de Dixie Chicks. Briljant, heel erg old school. Hij gaat samen met je in een kamer zitten achter de piano en als je de song in de steigers hebt, maak je een demo of neem je ‘m op.’

Wat is daar old school aan?

‘Ik ben gigantische studio’s gewend, met ontelbaar veel keyboards en computers, die allemaal weer verbonden zijn met Spotify en iTunes. Nou ja, misschien was dit niet old school, maar gewoon verfrissend voor mij, op dat moment. Toen ik in Malibu was, hoorde je werkelijk overal het nummer Meet Me Now van Lady Antebellum. Jezus Christus! Een op de twee songs op de radio was van de groep Lady Antebellum. Ik werd helemaal verliefd op die song. Wow! Nu ging ik zelfs door de knieën voor eigentijdse country! Don’t You Remember is, stilistisch gezien, mijn hommage aan Lady Antebellum. Ik zag hen live in Minneapolis, een van de meest charmante optredens die ik ooit meegemaakt heb. Ze zijn mentaal en muzikaal helemaal in harmonie met elkaar.’

Laten we naar de Britse kant van je plaat gaan. Je hebt samengewerkt met Paul Epworth. Je hebt wel eens gezegd: als wij samen schreven ontstond er altijd een soort gospelblues.

‘Ik ontmoette Paul in 2008, toen hij Jack Peñate’s tweede plaat produceerde. Mijn manager opperde dat ik eens met hem moest gaan samenwerken. Zijn studio was vijf minuten lopen van mijn huis in Londen. Ik verwachtte eigenlijk niks van de sessie, want Paul staat in Engeland voornamelijk te boek als indieproducer. En ik heel erg als pop.’

Grappig, in Nederland ziet men je als soul.

‘In Amerika vindt men mij ook zeer soul. Maar in Engeland werd alle aandacht getrokken door de single Chasing Pavements, dat was zeer [rekt klemtonen] pop-u-lair.’ 

Hoe is het eigenlijk om een standard als Chasing Pavements geschreven te hebben? Zo’n nummer dat mensen draaien op begrafenissen en bruiloften.

‘Ik heb er geen enkele band meer mee. Dat nummer is zijn eigen leven gaan leiden. Maar het is wel de song die mijn leven veranderd heeft. Daarom zal ik er altijd een zwak voor houden. We repeteerden ‘m laatst en ik wist de tekst niet eens meer.’

Terug naar Paul…

‘Ik dacht: als het niks wordt met onze samenwerking, gaan we lekker samen naar de pub. Maar zijn op gitaar gebaseerde indiemuziek pastte gewoon bij mijn pop-soul-ding. Hij is gretig en spontaan. We bedachten ook de vrouwelijke koortjes op de plaat. Ik ben gek op vraag-antwoord. Dat geeft de muziek een bluesgevoel. Eerst deed ik ‘t met m’n eigen stem, maar Paul zei: Nee, nee, vertolk een rol, doe alsof je een ander bent! Daar gaven we dan een naam aan. Dan speelde ik Yvette, zo’n typische zwarte achtergrondzangeres uit de sixtiessoul.’

Waar gaat Rumour Has It over? 

‘Het is sarcastisch en grappig bedoeld. Na het toeren met mijn eerste plaat dacht ik thuis in Londen even lekker te giechelen en bij te kletsen met mijn vriendinnen. Een van hen zei: Ik heb gehoord dat je met die en die jongen uitgaat. En ik: Wie? Ik had nog nooit van die jongen gehoord, laat staan hem ooit ontmoet. Ik vond het hilarisch, dat ik me moest vrijpleiten bij mijn beste vriendinnen! Zo zie je maar hoe de verhalen de wereld inkomen! Ik had zo’n kater toen ik dat nummer inzong. Daarom zitten er geen hoge noten in de song, want ik kon ze niet halen! De avond ervoor had ik op de afterparty van een Kings Of Leon-optreden in mijn eentje twaalf flessen champagne op. Als ik dronken ben geworden in publiek gezelschap, raak ik de volgende dag altijd paranoia over wat ik mogelijk gezegd of gedaan heb. Dat pastte wel bij dat nummer. Naderhand belde ik mijn manager en zei: Ik denk dat ik een geweldige albumtitel weet: Rumours. Waarop hij zei: Fuck Of! Fleetwood Mac heeft er daar al veertig miljoen van verkocht! Dat ga je nooit halen!’

Er staat een cover op, Lovesong van The Cure.

‘Ik wist dat ik weer een cover op mijn album wilde, want ik had echt genoten van de reacties op Make You Feel My Love van Bob Dylan op 19. Ik heb drie jaar lang verkondigd dat het Never Tear Us Apart van INXS zou worden, maar ik kreeg die song niet onder de knie. Ik dacht: als ik INXS was zou ik razend zijn dat Adele dat zo abominabel gecoverd heeft. Toen zijn Rick en ik gaan praten over welke cover dan. Hij had met Barbra Streisand gewerkt aan een bossanova-coversplaat, maar dat was nooit iets geworden. Smokey Hormel, een gitarist met wie Rick vaak werkt, had daarvoor Lovesong gearrangeerd. Smokey speelde het me voor en plots voelde ik me weer vijf jaar oud. Ik kon mijn thuis ruiken en mijn moeder. Zij is de grootste Cure-fan ooit. The Cure was de eerste band die ik ooit zag optreden, in Finchley Park in Noord Londen. Ik was vier of vijf jaar oud. Als we met de auto naar mijn oma reden zongen we altijd samen keihard songs van The Cure. Ik weet ook nog hoe mijn moeder er toen uitzag, ze was ongeveer 23. Ineens voelde ik me weer alsof ik in Tottenham was, achttien jaar geleden. Het was aan het eind van het opnameproces en ik had enorme heimwee. Ik had mijn moeder toen al een maand niet gezien! Het was zo emotioneel: we gingen die song jammen om te horen hoe hij zou klinken.Toen ik de opname afluisterde, barstte ik in tranen uit. Lovesong is mijn hommage aan mijn moeder. Ik had me niet gerealiseerd dat een song van The Cure zoveel herinneringen kon terugbrengen. Als ik overstuur ben, slaat mijn keel dicht, dan kan ik niet ademhalen en klinkt mijn stem heel hees. Dat hoor je terug, maar het past precies bij de uitvoering.’

Je zegt dat het een bittere plaat is, maar op het boze begin na spreekt er toch vooral grote liefde uit ..

‘Grote liefde, ja. Op dat ene nummer voor mijn moeder na, allemaal voor één en dezelfde man. Weet je: als ik niet zing, is mijn leven heel erg klein. Hoe groter je artistiek wordt, hoe kleiner je ik. Maar daar lijd ik niet onder. Ik ben een loner. Er zijn veel mensen in mijn leven, maar er is niets wat ik fijner vind dan in mijn eentje thuis tv zitten kijken, samen met mijn hond. Liefst twaalf uur achter elkaar. Dat is mijn idee van hemel op aarde! Dat je één ding goed doet, betekent nog niet dat je iets anders ook goed kan. Mijn liefdesleven kan bij tijd en wijle rampzalig zijn. Maar ik verwijt mezelf niks. Ik ben er duidelijk nog niet klaar voor om me helemaal aan iemand te binden. Misschien was ik in een vorig leven wel een kerel. Die kunnen ook nooit over hun gevoelens praten en bij één iemand blijven. In mijn songs verzamel ik eigenlijk al mijn moed en zeg tegen die persoon wat ik normaal niet durf te zeggen. Ik probeer hem te overtuigen dat hij niet bang moet zijn en gewoon moet springen! Gewoon maar zien wat er gebeurt. Tegelijkertijd probeer ik ook mezelf te overtuigen. Niet te veel nadenken, Adele! Niet van: als dit en dat gebeurt, zit je nog eeuwenlang met de gebakken peren!’

Wat was je gaan doen als je geen zangeres was geworden?

‘Het zou altijd iets in de muziek zijn geweest. Ik was geen academisch wonder. Ik schaam me zelfs dood hoe slecht ik op school was. Ik ging naar de BRIT School [waar ook o.a. Amy Winehouse, Katie Melua, Leona Lewis, Kate Nash en The Kooks hun muziekopleiding genoten], omdat ik wist dat ik daar kwalificaties kon krijgen om in de muziek te gaan werken. Geen haar op mijn hoofd durfde ervan te dromen om zangeres te worden. Ik heb een gigantische familie- en kennissenkring en bij niemand van hen zijn de dromen ooit uitgekomen. Dus waarom zou dat bij mij wel gebeuren? Dat is er bij mij van jongs af aan ingestampt. Niet door mijn moeder, want die wil altijd dat ik mijn geluk nastreef. Als ik deze carrière opgeef en daar gelukkig van word, dan zou ze blij voor me zijn. Leraren en autoriteitsfiguren daarentegen – misschien is dat wel heel Brits – zeiden altijd tegen me: Stop eens met die luchtkastelen van je! Dromen zijn bedrog! Mijn succes voelt niet als een revanche op mijn leraren. Maar het maakt me wel een beetje boos dat leraren jonge kinderen zo ontmoedigen. Luister niet naar hen! Volg alsjeblieft je hart! Verwacht niet dat het altijd lukt, maar geef nooit op! Ik gaf het bijna op toen ik vijftien was, op grond van wat zij tegen mij zeiden. Ik denk nog wel vaak aan die leraren. Ik vraag me af wat ze denken als ze me op tv zien.’

Deel dit artikel

Meest gelezen artikelen

Kies je eigen cd- of vinylpakket!
abo-actie

Kies je eigen cd- of vinylpakket!

OOR deelt uit! Neem nu een halfjaar- (€34) of jaarabonnement (€66,95) op OOR en kies je eigen doldwaze cd-pakket uit ...
OOR 11-tal: dit zijn de beste albums van het moment
11-tal

OOR 11-tal: dit zijn de beste albums van het moment

Elke maand selecteren we de beste en belangrijkste albums van het moment. Een elftal niet te missen platen, hand-picked door de ...
'De security wordt straks een soort dokter bij de club'
muziek in coronatijd

‘De security wordt straks een soort dokter bij de club’

Ook voor de popmuziek zijn het ongekende tijden. In dit blog signaleert en bespreekt OOR-columnist Hooijer de ontwikkelingen in de ...

Het moment dat Adele haar tweede dagboek opensloeg (2011) (het poparchief) | OOR