Twee minuten voor de officiële aanvangstijd staan ze er al. Alsof iemand per ongeluk te vroeg op start heeft gedrukt. De muzikanten hangen roerloos rond hun instrumenten als figuranten die wachten tot de film begint. Op het scherm verschijnen animaties. Indiase fluitklanken dwarrelen over het veld. Een voice-over spreekt. Op de backdrop zien we een berg. Er gebeurt van alles en eigenlijk ook helemaal niets. Het voelt alsof een enorm organisme ontwaakt.
Gorillaz begon ooit als een grap. Vier getekende figuren die een echte band moesten vervangen. 25 jaar later staat er op Best Kept Secret iets dat veel groter is dan dat oorspronkelijke idee. Wat ooit een virtuele band was, is onderweg veranderd in een muzikaal ecosysteem dat voortdurend nieuwe stemmen en stijlen absorbeert. Op het podium lopen muzikanten, technici, gastzangers, rappers, percussionisten, animatiefiguren en complete muziekculturen door elkaar heen.
Het organisme heeft zich inmiddels volledig opgericht en de tentakels van Gorillaz graaien wild alle kanten op. Hiphop schuurt tegen postpunk aan. Afrikaanse muziek botst tegen elektronica. Folk, dub, synthpop en Bollywood flitsen langs. Het zou een complete chaos moeten zijn, maar alles klikt wonderlijk in elkaar.
Damon Albarn struint door dit alles heen, als iemand die zijn eigen uitvinding met gelaten verwondering bekijkt. Onder een rood petje, met een bijna afwezige blik en eyeliner die veel meer rockster suggereert dan hij zelf lijkt te voelen. Halverwege is hij zijn bril kwijt. ‘This is very unprofessional, but do you know where my glasses are?’ Na wat zoeken haalt hij zijn schouders op. ‘It doesn’t matter. I know what I’m doing.’ En dat blijkt.
Het publiek reageert op iedere beweging, alsof er onderling een geheimtaal is afgesproken. Om me heen staan twintigers die ieder woord kennen. Bij elke overgang, iedere sample en volgende gast komt exact de juiste reactie op exact het juiste moment. Alsof duizenden mensen zijn aangesloten op dezelfde zenuwbaan.
Wanneer Joe Talbot van IDLES tijdens The God Of Lying het podium binnenwandelt, wordt hij zonder al te veel ceremonie opgenomen in het Gorillaz-universum. Later schuiven nog meer gasten even vanzelfsprekend in en weer uit de set. Niemand wordt expliciet aangekondigd of afgekondigd. Ze duiken op, leveren hun bijdrage en verdwijnen weer in het geheel.
Acht nummers van een album dat pas net verschenen is, verdwijnen naadloos tussen publieksfavorieten die al een kwart eeuw meegaan. Het publiek reageert op The Mountain met dezelfde feilloze timing als op Clint Eastwood of Feel Good Inc.. Alsof de nummers al volledig zijn opgenomen in het collectieve geheugen.
Het mooiste is de schijnbare onlogica van het podiumverhaal. Het ene moment krijgt Bootie Brown tijdens Dirty Harry het hele veld aan het springen. Meteen daarna vliegt met The Shadowy Light heel India de set in. Daarvoor bracht Fatoumata Diawara met Désolé Mali naar Hilvarenbeek, gleed Yasiin Bey (voorheen Mos Def) door Stylo en Damascus, stond Kara Jackson in Orange County als een dichteres in een veel te grote machine en wandelt Posdnuos van De La Soul met een bezem het podium op, alsof hij toevallig even komt controleren of alles nog schoon is. Gorillaz is een petrischaaltje waarin muziekstijlen, culturen en complete werelden zich blijven vermenigvuldigen.
Albarn heeft intussen een melodica te pakken, dat kleine draagbare pianootje waarop je ook blaast. Hij sjouwt ermee rond alsof het zijn plunjezak is. Die nonchalance is illustratief. Hij maakt zichzelf voortdurend kleiner dan het ding dat hij heeft gebouwd. Soms lijkt hij te willen verdwijnen tussen de gasten, de animaties, de runners, de muzikanten en dat jonge publiek dat hem inmiddels nauwelijks meer nodig heeft om te weten wat er moet gebeuren.
Gorillaz was ooit een manier om aan de popster Damon Albarn te ontsnappen. Nu staat hij midden in een creatie die hem aan alle kanten begint te ontstijgen. Gorillaz bestaat allang niet meer alleen uit Albarn, of uit 2-D, Murdoc, Noodle en Russel Hobbs. Het is onderweg veranderd in een collage van stemmen, stijlen, continenten en generaties die zich nauwelijks nog van elkaar laten scheiden. De vraag is inmiddels legitiem of het project levensvatbaar is geworden buiten zijn schepper om.
Terwijl de laatste animaties over de schermen trekken, kijk ik om me heen. Misschien is het gezichtsbedrog, maar in het donker beginnen de contouren van de festivalgangers verdacht veel op de cartoonfiguren te lijken. Publiek en projectie lopen in elkaar over. Tegen de tijd dat de lichten aangaan, is nauwelijks nog te zeggen wie wie heeft bedacht.
Gezien: Best Kept Secret 2026, zondag (22.00 uur).
Fotografie: Anne-Marie van Rijn
