Oh oh Den Haag. Voor liefhebbers van livemuziek is de stad achter de duinen beduidend minder mooi dan bijvoorbeeld Amsterdam. En dan is een van de weinige waardevolle festivals in de Hofstad ook nog eens kleinschaliger dan voorheen. Crossing Border doet het dit jaar namelijk zonder Duitse Kerk en zonder tentstage naast de ingang. Dat betekent minder acts en, al is het muziek- en literatuurfestival opnieuw uitverkocht, minder bezoekers. Aan de ene kant vervelend, aan de andere kant niet. Zo zijn de logistieke problemen (enorme rijen en overvolle zalen) van de vorige edities dit jaar nergens te bekennen. En wat het muziekprogramma aan omvang heeft moeten inleveren, heeft het aan variatie en spanning ingewonnen.
Zo trapt de vrijdag af met een gehypet nieuw bandje uit New York, Lucius. Debuutplaat Wildewoman is nog maar een maand oud maar de popgroep heeft nu al een herkenbare eigen sound en smoel. Zo staan zangeressen Holly Laessig en Jess Wolffe identiek gekleed naast elkaar op het podium, met een gitarist in hun midden en twee drummers in beide uithoeken. Een strak in het pak, gespiegeld plaatje dat symbool staat voor Lucius’ muziek. De vocalen in ieder nummer worden namelijk soulvol samen gezongen door de voorvrouwen en ook de drummers combineren hun kracht. De stevige percussie en samenzang duwen de aanstekelijke, ietwat retro (electro)popliedjes vaak naar een indrukwekkende climax, maar nooit overlaadt Lucius je met herrie. Het is een goed georganiseerd bandje, dat misschien nog net iets te stijf is voor de grote doorbraak.
Crossing Border speelt zich in Den Haag nu uitsluitend af in de Koninklijke Schouwburg en het Nationaal Toneelgebouw. De ingang naar beide panden liggen op een minuutje door de buitenlucht van elkaar af. Je wandelt dus zo van zaal naar zaal, wat het festival goed geschikt maakt voor het zien van korte fragmenten en halve optredens. Da’s mooi, want de vijfendertig minuten die OOR kan meekrijgen van Ghostpoet maken indruk. De Britse rapper combineert intelligente raps met kille, elektronische, live gespeelde beats en houdt de zaal zonder poeha in zijn greep. Ghostpoets flow is misschien wat veel van hetzelfde, maar hij mist geen woord en brengt hip-hop in futuristische stijl terug naar zijn roots, waar lyrics het winnen van productie. Dat dwingt respect af.
White Denim staat bekend om zijn mind-blowing optredens en is op papier dus een niet te missen potentieel hoogtepunt van het festival. In de praktijk pakt dat minder goed uit. De band uit Texas heeft er naar eigen zeggen een lange avond in Groningen opzitten en speelt vanavond op de automatische piloot, waardoor het geheel wat onderkoeld overkomt. Niet dat dat de muziek, vanuit een technische standpunt bekeken, minder indrukwekkend maakt. White Denim doet zoveel verschillende dingen in een nummer dat je hoofd zelfs gaat tollen tijdens het meest routineuze en ongeïnspireerde optreden van de virtuozen. Losse nummers van onder andere de laatste, door Wilco’s Jeff Tweedy geproduceerde plaat Corsica Lemonade zijn soms niet eens van elkaar te onderscheiden door constant transformerende gitaarriffs en duizelingwekkende solo’s die bruggetjes slaan tussen het gespeelde materiaal. White Denim heeft vanavond teveel tijd nodig om goed op dreef te komen, maar loopt zeker geen reputatieschade op.
Literatuur en kunst zijn even belangrijk als muziek op Crossing Border. Een van de mooiste aspecten van het festival is dat je vaak onbedoeld een auteur of kunstenaar leert kennen tijdens lezingen die in de wachttijd voor sommige optredens staan geprogrammeerd. Zo geeft Joost Zwagerman de grootste zaal van het festival vanavond een indrukwekkend lesje Amerikaanse kunst. De schrijver uit Alkmaar vertelt met veel humor over onder andere Mark Rothko en Andy Warhol, terwijl The Royal volstroomt voor Villagers. Bekend om zijn prachtige, kleine folksongs staat Conor O’Brien, de eveneens kleine voorman van de Ierse band. De groep wordt vanavond bijgestaan door S T A R G A Z E, een klassiek geschoold orkest, en die combinatie blijkt van goud. O’Brien zingt met veel gevoel en aait zachtjes over de snaren van zijn akoestische gitaar, terwijl het orkest de ruimte krijgt om prachtsongs als The Meaning Of The Ritual en Nothing Arrived subtiel in te kleuren. Sprookjesachtige schoonheid domineert de eerste helft van het optreden, maar tegen het einde groeit de roos een doorn. Zo wordt het dak er in het bombastische slot van The Waves afgespeeld.
De slimme festivalganger eindigt de eerste festivaldag met een combinatie van Phosphorescent en Glen Hansard. Beide afsluiters spelen voornamelijk liedjes over liefdesverdriet, maar hebben een totaal andere aanpak. Matthew Houck, singer-songwriter van eerstgenoemde act, dumpt boos en gefrustreerd zijn elektrische gitaar op de grond en overschreeuwt zich in een uithaal tijdens Terror In The Canyons, één van de vele hoogtepunten van zijn laatste break-up plaat Muchacho. Door technische problemen is het optreden wat rommelig, maar dat sluit juist prima aan op het rauwe hartzeer dat Phosphorescent overbrengt, met het nodige kippenvel als gevolg. Glen Hansard (openingsfoto) is zijn tegenpool. De Ierse singer-songwriter en amicale voorman van The Frames zingt zelfs zijn droevigste liedjes vooral wonderschoon, zonder woede of frustratie. Er is veel humor, veel interactie met het publiek en met soms wel twaalf man (strijkers, blazers, de hele mikmak) op het podium is de show rijk aan muzikaliteit. Anderhalf uur leek op papier wat lang voor een traditionele singer-songwriter, maar Hansard sluit zich vanavond aan bij een eliteclub geleidt door Damien Rice. Sterk van begin tot eind.
Crossing Border dag twee gaat van start met een mengelmoes aan relatief onbekende acts, waardoor je al snel verkeerd gokt. In hoofdzaal The Royal staat bijvoorbeeld Radical Face, bekend van Nikon-reclamenummer Welcome Home. Het duo is meer bijzonder grappig dan muzikaal bijzonder. Ook de indiefolkers van The Leisure Society (foto) geven geen memorabele performance. De Britten spelen prima, maar onderscheiden zich nauwelijks van de meute. Over Deathfix en Flying Horseman horen we betere verhalen, maar OOR kreeg daar zelf te weinig van mee. Voor een ruim uur lijkt Crossing Border op wijlen zusterfestival Walk The Line, waar jaar in jaar uit grote hoeveelheden bandjes als bovenstaande stonden geprogrammeerd.
Vanaf klokslag negen uur is het echter smullen geblazen en volgt de ene fantastische show het andere fenomenale optreden op. Te beginnen met Savages, een van de twee all-female groepen op deze zaterdagavond. ‘Why don’t YOU get louder?’, vraagt frontvrouwe Jehnny Beth een kerel uit het publiek, die roept dat het geluid van haar vocals wat harder moet. Goed punt! Crossing Border kent echter een publiek van applausjes en het is dus aan Savages zelf om door The Raven te razen. En dat doen ze, genadeloos hard, met woeste postpunkklappers als Shut Up en Strife, dreigend gezongen en waanzinnig sterk gespeeld door vooral bassiste Ayse Hassan en drumster Fay Milton. Oud en grijs ontsnapt uit de zaal en klaagt buiten over ‘die vreselijke teringherrie’. Een extra bevestiging dat Savages vanavond beestachtig goed is.
Normaliter moet je op Crossing Border naar een Nederlandstalige boeklezing luisteren voor platte en zwarte humor. Voor zinnen als ‘I casually mentioned that I pissed in your coffee’. Dit jaar klop je daarvoor aan bij John Grant. De singer-songwriter ziet er, ondanks dat zijn band is verdriedubbeld sinds zijn debuut in Paradiso in 2010, nog steeds uit alsof hij met een zak Cheetos en een blik bier op de bank zat toen het toerbusje hem kwam ophalen. Ook zijn fantastische liedjes, in een notendop samen te vatten als pianosongs met snufjes elektro en rock, zijn inhoudelijk alles behalve fancy. Grants teksten gaan vooral over zijn eigen sores, zijn directer dan de maatschappij aankan en zitten dan ook vol ‘foute’ opmerkingen. Desalniettemin voert het gevoel waarmee de beer van een vent zijn verhalen er vanavond uit gooit de boventoon. ‘Why don’t you tell somebody else that they’re selfish? A weakling, coward, a pathetic fuck?’, brult hij in Queen Of Denmark, het slotnummer van de show, met het laatste woord als echoënde uithaal. Fuck…
Nog uitpuffend van al die overrompelende intensiteit in The Royal, lopen we over naar het andere pand voor hele andere koek. Warpaint komt in januari eindelijk met een nieuwe plaat en speelt vanavond alvast wat van het kersverse materiaal op Crossing Border. Jongemannen eten bij voorbaat al uit de hand van deze band die uit louter mooie vrouwen bestaat. Theresa Wayman’s ontblootte buikje blijkt een visueel hulpmiddel bij zwoele, nieuwe nummers als het ruim zeven minuten voort kolkende No Way Out, waarin de gitaar, op een afsluitende solo na, grotendeels plaats heeft gemaakt voor een harde beat en diep groovende baslijn. Warpaint klinkt hierdoor dansbaarder en toegankelijker dan voorheen, maar op vergelijkbare wijze als bij White Denim, gebeurt er binnen de nieuwe liedjes weer een hoop. Tevens zijn het nu al juwelen die in ieder geval live perfect aansluiten op oude favorieten van de bejubelde debuutplaat The Fool. De nog steeds zweverige zang van Wayman en Kokal wordt middels een knopje vervormd en in een bonkende loop afgespeeld, terwijl de dames hun gitaren stemmen voor de overgang naar zinderende uitvoeringen van Undertow en Set Your Arms Down. Wat all-female bands betreft, behoort Warpaint tot de wereldtop.
In 2010 stonden These New Puritans in dezelfde grote zaal, op hetzelfde festival, alleen een uurtje eerder op het tijdschema dan dit jaar. Die avond zat er een man of tien in de zaal; de rest van de festivalgangers stond namelijk in een enorme rij richting het andere pand, waar The National zou afsluiten. Vanavond trekken de Britse artrockers aanzienlijk meer bekijks. Field Of Reeds, hun laatste plaat, is universeel onthaald als groeidiamant. Als perfectionistisch in elkaar geknutseld, subtiel meesterwerk, dat behoorlijk wat luisterbeurten vergt voordat de schoonheid zich in je hoofd nestelt. Hoe breng je zo’n plaat live, luidt de vraag naar aanloop van het optreden van vanavond? Nou, gewoon niet. De band rond zanger Jack Barnett speelt vooral nummers van tweede album Hidden; orkestrale oorlogsliederen die in tegenstelling tot alles wat op Field Of Reeds staat, allesbehalve mooi en subtiel zijn. Veel van de muziek, van de opera-achtige achtergrondzang tot geluidseffecten van zwaarden die worden geslepen, komt daarnaast uit een keyboard. Fragment Two, een van de zeldzame nieuwe liedjes die wel op de setlist staat, is een vroeg gespeeld hoogtepunt, maar bovenal doen These New Puritans exact datgeen wat het publiek niet van ze wil zien. Die opstandigheid mag in de studio dan wel tot mooie dingen leiden; live werkt het afstotend. Een kleine domper ter afsluiting van Crossing Border 2013 dus. Een festival dat zich niet laat kisten door bezuinigingen en op kleinere schaal, meer kwaliteit levert dan tijdens de laatste paar grootschaligere edities. Chapeau.
Door Randy Timmers / Fotografie: Dimitri Hakke
Gezien: 15 en 16 november, de Koninklijke Schouwburg en het Nationaal Toneelgebouw, Den Haag.
