Mogelijk was dit het laatste jaar Draaimolen. Het dancefestival vindt sinds 2019 plaats in het MOB-complex, een oud-defensieterrein aan de rand van Tilburg, maar de gemeente heeft andere plannen met het intieme bosgebied. Volgens de organisatie is de kans klein dat er een andere locatie gevonden gaat worden. En zelfs als dat al lukt, is het maar de vraag of Draaimolen wel de bijzondere happening zal blijven die het ook dit jaar weer blijkt te zijn. Geen ander festival is namelijk zo onlosmakelijk verbonden met haar terrein.

Openingsfoto Rafael Dimiioniatis

Draaimolen dankt veel van haar charme aan het groen waarbinnen het festival plaatsvindt. Kaarten – dit jaar voor het eerst allang niet meer te krijgen bij aanvang, wat wrang is gezien de situatie – mag je dan wel kopen zonder er donkere steegjes of festishsites voor te bezoeken; toch voelt Draaimolen bij vlagen als een illegale rave die elk moment kan eindigen met een grootschalige politie-inval. Op slecht gemarkeerde, bijeengeraapt ogende maar stiekem juist zeer doordachte stages middenin het bos vinden dj’s die op papier geen match lijken elkaar achter de draaitafel. De sfeer is altijd geweldig; het resultaat zelden minder dan awesome.

En van statisch platendraaien is eveneens zelden sprake. Zo springt de Braziliaanse Clementaum tijdens het laatste stukje van haar set met de Brits-Amsterdamse dj Jyoty ineens lachend op het podium om met haar kont te schudden. Ze vindt direct aansluiting bij een publiek dat al twee uur lang niet anders doet, want zonder veel aanpassingsvermogen te vragen blijkt de vooraf gezien onwaarschijnlijke combo tussen de twee een grote hit. De veelzijdige, relatief rustige selecties van Jyoty sluiten naadloos aan op het schuddebuikbeleg van Clementaum, die kiest voor latinklappers met specifieke lichaamsdelen als thema (‘I want no short-dick-man!’).

Draaimolen draait overigens amper om de dansvloerkrakers die bij bijna ieder ander dancefestival juist de norm zijn. De programmering is vaak experimenteel. Zo openen Wata Igarashi & Kuniyuki de Moon-stage, een nieuw podium met een ronddraaiende lichtinstallatie, met vier meedogenloze uren aan ambient. The Melting Hours noemen ze dit project, een verwijzing naar de smeltende klokken en horloges in de kunst van Dalí, die staan voor de irrelevantie van tijd in de droomwereld. De soundscapes van het duo zijn bij vlagen prachtig en prikkelend, maar onder de druk van een blokkenschema smelten klokken natuurlijk niet. Een geslaagder rustmoment wordt een eindje verderop gecreëerd door upsammy, die in de verlichte bouwput van The Pit middels knetterende elektronica en zware bassen rustig aan naar meer uitbundige beats toewerkt.

Foto Alicia Karsonopoero

In The Strobe, met haar plankvloeren en overhangende lampenstellage de meest traditionele festivallocatie van Draaimolen, laat Mula B vervolgens horen dat hij zelfs bij het samenwerken met een strak draaiende dj een lekkere chaoot blijft. ‘Heel veel mensen zijn benieuwd naar dit optreden. Ik ben ook heel benieuwd, want dit is de eerste en waarschijnlijk de laatste keer dat ik dit doe’, oppert de Haagse rapper. Over de opzet van zijn collab met Rozaly, dj uit Curaçao, is duidelijk niet echt nagedacht. Zodoende draait de een platen en rapt de ander hits. Van een vloeiende set is geen sprake, maar die platen klinken goed en die hits slaan genadeloos aan. Zo simpel kan het zijn.

Simpel had het ook kunnen zijn bij Moodymann, want wie de legendarische dj uit Detroit een beetje kent, weet dat zijn sets vol soulvolle funkhouse en quasi-humoristische vocals altijd veranderen in een feestje. Dat dit feestje vanavond minder uitbundig uitpakt, komt omdat hij schouder aan schouder staat met DJ Stingray 313. Deze oud-leerling van Moodymann houdt er een veel minder toegankelijk stijl op na en dwingt zijn voormalig leermeester met vlottere, serieuzere electro tot een meer ingetogen en interessante trackselectie dan we van hem gewend zijn.

Een eindje verderop mogen Yaw Evans en Blawan wel gewoon compromisloos zichzelf zijn. De een draait house vol betekenisvolle vocal samples en soul- en jazzinvloeden in The Forest Rave, een verscholen bosstage waar kleuters op doordeweekse dagen onbekommerd naar kaboutertjes zoeken. De ander hoeft helemaal niet de kraters te slaan die hij laatst op Dekmantel nog sloeg, want hij staat in The Pit, maar hee: Blawan doet dat lekker toch want dat is nu eenmaal zijn kink.

Terwijl de zon ondergaat en Draaimolen zijn onvergetelijk nachtkledij onthult – het is alsof je plots in The Upside Down van Stranger Things loopt, met al die enge kleuren tussen de bomen door – draait de Brit snerpende industriële herrie die opgaat in bassen die iedere mol in de vruchtbare aarde van het MOB-complex wakkerschudden en speelt hij razendsnelle beats die tegen het einde van zijn set worden ingewisseld door nog een portie herrie, nu doorspekt met metalachtige horrorvocalen die dienen als een intro voor…

Foto Filip Preis

Godflesh! En nee, dat is geen nieuwe hippe dj uit Amsterdam of New York, maar inderdaad die legendarische, doch nog altijd tamelijk obscure, metalband uit Birmingham. Waarom ze op Draaimolen staan? Ten eerste omdat dit een bijzonder festival is. Ten tweede omdat Godflesh met z’n voorliefde voor noise, drummachines, experimentele elektronica en ander oorbloedend audiogeweld zowel beïnvloed werd door als van invloed is op dance.

En verdorie: het werkt ook nog eens, een live-metalband tussen de dj’s. Terwijl Justin Broadrick brult als een gewonde Godzilla en de gitaren hoorbaar krassen, kleurt het licht boven The Pit bloedrood. Hoeveel onwetenden in Tilburg zouden nu 112 bellen? Of galmt buiten het terrein wellicht alleen de meer aangename, steevast gelaagde, bij vlagen betoverende techno waar Voices From The Sandwell Lake District, een samenvoeging van twee wereldberoemde groepen, een paar meter verderop het door lampenbogen gemarkeerde bospad dat Draaimolen tot The Tunnel doopte afsluit?

Na een korte nachtrust pakt Job Jobse de hoge kwaliteit waar de eerste dag Draaimolen mee eindigde vervolgens op alsof er geen tijd tussen zat. Hij opent de tweede en tevens slotdag van het festival met een ruim vier uur durende set in The Strobe die zou kunnen dienen als een workshop over de perfect opbouw voor beginnende dj’s op een ADE-conferentie. Hij gaat van minimalistische downtempo beats naar trance die met iedere vijf minuten groeit in bezweringsniveau, tot er een meeslependheid is bereikt waar geen mens tegen bestand kan zijn.

Op hetzelfde moment maakt ook Mx. Blaire, bevriend met Forest Rave-curator Eris Drew, indruk. Met sprankelende jaren negentig house en hier en daar een onverwachte acid-, techno- of drum & bassplaat brengt ze het publiek twee uur lang non-stop in beweging.

Foto Alicia Karsonopoero

Minder bewogen wordt er bij Xiaolin, de eerste meer experimentele act op de zaterdag. Benieuwd hoe het gesprek ging waarin deze Hongkongse violist haar ouders vertelde dat ze na haar opleiding aan de prestigieuze muziekschool Juilliard niet klassieke, maar elektronische muziek zou gaan maken. Op Draaimolen valt Xiaolin overigens niet alleen op omdat ze live viool speelt; ook haar lome dubbeats zijn onderscheidend en trekken terecht veel nieuwsgierigen naar de Moon.

Van Azië maakt Draaimolen vervolgens de overstap naar Afrika, want de back 2 back van Tash LC en Kampire blijkt een uitgebreide viering van old school afropop- en funk. Hun feestelijke set is smullen voor liefhebbers van op Bandcamp populaire platenlabels als Analog Africa.

Het grote publiek wacht het einde echter niet af en staat al ver voor aanvang in de Tunnel voor iets dat wederom aan de hele andere kant van het dancespectrum ligt. En binnen de back 2 back van de Berlijnse superster Helena Hauff en de Amerikaanse Juliana Huxtable is er ook nog eens sprake van spectrumafstanden. ‘Eat flesh, human, chicken, cow, pig’, samplet laatstgenoemde expressieveling over bijna poppy stuiterbeats, waarna Hauff het malle boeltje weer gladtrekt met kalere technodrops. Het is creatief, maar wanneer een doorgesnoven gast die ik nooit eerder heb gezien mij met glazige ogen om nog meer van die ket en pep vraagt die ik hem eerder zou hebben gegeven, denk ik ook: is deze clash van stijlen tijdens de laatste zonsondergang niet teveel van het goede?

In The Strobe begrijpen LSDXOXO en Sega Bodega, die laatste ook bekend als producer van onder andere Björk, FKA Twigs en Caroline Polachek, wat ik bedoel. Het duo houdt het simpel; dropt bassheavy beats met elektronische versiersels en knipoogt naar voormalig Draaimolen-alumni Ki/Ki door haar lekkerste acidplaat te draaien.

Foto Rafael Dimiioniatis

En ook CCL en Yush, die mij voor het eerst dit weekend naar het omheinde schoolplein vol volwassen kinderen dat The Aura heet lokken, kiezen voor toegankelijkheid, door de filosofie van de eerstgenoemde dj in de praktijk toe te passen. En die vuistregel van CCL luidt: alles mag, zolang het maar lekker klinkt. Het resultaat is ruim twee uur aan vaardig opgebouwde beats met de nadruk op ratelende en hobbelende percussie, heliumvocals en bubbelende bassen.

Opnieuw verandert Draaimolen na achten in een sprookjeswereld. De slimme functies van de stages, van de draaiende lichtinstallatie met spiegels in Moon tot die ene gespierde spotlight die als een voorgeprogrammeerde drone boven The Pit zweeft, komen tot leven. Die glinsterende roze gloed naast de decks in Forest Rave zou een doorschijnend gordijn maar ook een betovert spinnenweb kunnen zijn.

Normaliter wens je dit tweede weekend van september dat je de tijd kunt terugspoelen om het festivalseizoen te mogen herbeleven. Maar wie eventjes niet in de ban is van de chaotische drums en onheilspellende synths van Clark, van de wereldse techno van Cassy en Freddy K of van een van de andere hekkensluiters van deze mogelijk laatste editie van Draaimolen, hoort zichzelf wensen dat het festival hier mag blijven, desnoods in de winter, wanneer de zon eerder ondergaat en de echte magie eerder begint, maar vooral zodat het sprookje dat Draaimolen is never nooit hoeft te eindigen.

Gezien: 5 en 6 september 2025, MOB-Complex, Tilburg.