jubileum

20 jaar Back To Black: ‘Amy behandelde opnamesessies als liveoptreden’

Met Amy Winehouse ging er een wervelwind door de popmuziek: een stap terug en een stap vooruit in de tijd, met een stem zo herkenbaar als alleen de hele groten. Al haar talent kwam samen op het album Back To Black. En enkele maanden later tijdens haar briljante optreden in Paradiso. Haar verhaal zou tragisch eindigen, maar wat schitterde ze mooi in 2006. Gelukkig hebben we de plaat nog. En nu met de heruitgave ook de demo’s en de live-opnamen.

Wat voorafging

Amy Winehouse, geboren op 14 september 1983, groeit op Southgate, een rustige, tamelijk welvarende wijk in het noorden van Londen. Haar vader is taxichauffeur en haar moeder werkt bij een apotheek. Als kind al toont ze interesse in muziek. Op haar achtste vormt ze samen met haar vriendin Juliette Ashby het Salt-N-Pepa-achtige rapduo Sweet ‘n’ Sour. Ze volgt een theateropleiding en heeft in 1997 een figurantenrolletje in de comedyserie The Fast Show (BBC). Ze wordt toegelaten tot de prestigieuze BRIT School for Performing & Creative Arts in Croydon, een middelbare school waar ook Adele, Jessie J, Leona Lewis en RAYE hun talenten hebben verkend. Amy zit er niet lang op, maar ontwikkelt daar wel haar gitaarspel en songschrijftalent.

Amy treedt regelmatig op met het National Youth Jazz Orchestra en The Bolsha Band en werkt overdag als showbizz-journaliste voor World Entertainment News Network, het bedrijf van de vader van Juliette Ashby. Een andere jeugdvriend, zanger Tyler James, brengt haar in contact met 19 Management, het bedrijf van Simon Fuller, de bedenker van de Spice Girls en Idols. Die geeft haar een inkomen van 250 pond per week, als voorschot op toekomstige inkomsten, en regelt een platencontract bij Island Records.

Hoewel Amy Winehouse al de nodige liedjes had geschreven, komen veel van de songs op debuutalbum Frank pas tot stand in de studio. Studiotechnicus Gary Noble vertelt aan het studiovakblad Modern Mixing dat hij in die tijd regelmatig getuige was van haar songschrijven. ‘Ze verzon eerst akkoorden en een melodie op gitaar of een elektrische Wurlitzer piano. Dan trok ze zich terug – soms maar een uur – en kwam terug met een compleet nummer, inclusief tekst. Ze schreef dus muziek en woorden vrijwel gelijktijdig, niet gescheiden van elkaar.’

In oktober 2003 verschijnt Frank, waarvan de titel verwijst naar haar idool Frank Sinatra, maar ook naar haar onverbloemde taalgebruik. Het album is een groot succes. Het wordt platina in Engeland en staat in Nederland vijftien weken in de Album Top 100. Het jaar daarop staat Amy Winehouse op Glastonbury en North Sea Jazz. A star is born.

ALLE REDEN om snel aan een tweede album te beginnen. Maar in een Londense pub leert ze Blake Fielder-Civil kennen. De twee krijgen een turbulente relatie, die eindigt als Blake terugkeert naar zijn ex. Amy Winehouse is er kapot van en krijgt geen noot en geen woord meer uit haar pen. Dat verandert als haar management haar in contact brengt met de Amerikaanse producer Mark Ronson. Die is een enorme fan van meidengroepen uit de jaren zestig als The Ronettes, The Shirelles en The Shangri-Las. Winehouse herkent zich in de dramatiek in die liedjes. Ze schrijft een reeks songs over haar tijd met Blake en de breuk. Ook schrijft ze frank en vrij over haar steeds meer toenemende alcohol- en drugsgebruik.

Op 27 oktober 2006 verschijnt het album Back To Black. De single Rehab is een hit en het album wordt een eclatant succes. Er worden meer dan twintig miljoen exemplaren van verkocht. Nog altijd spreekt het album tot de verbeelding. Op Spotify gaat het aantal streams van de songs bij elkaar richting drie miljard.

De invloeden

Op school valt Amy Winehouse al op door haar brede muzieksmaak. Haar vader Mitch is een jazzliefhebber. Frank Sinatra schalt regelmatig door het huis en al op jonge leeftijd luistert Amy naar Sarah Vaughan, Ella Fitzgerald en vooral Dinah Washington, zangeressen met een grote emotionele directheid. Die maakt ze zich eigen en vertaalt ze naar haar eigen leven met teksten die zo uit haar dagboek lijken te komen.

Ook de girl groups uit de sixties passeren dan al de revue. Maar Winehouse luistert ook naar eigentijdse muziek. Tijdens een schoolconcert treedt Amy op met Alanis Morissette’s Ironic. En in de late jaren negentig luistert ze naar artiesten als Lauryn Hill, Erykah Badu en Nas. Een andere invloed die regelmatig opduikt is die van The Specials. In de loop van de tijd neemt ze drie liedjes uit hun repertoire op: Gangsters, Monkey Man en You’re Wondering Now.

In de aanloop naar haar plaatdebuut voorziet producer Salaam Remi (bekend van o.a. The Fugees, Nas en Joss Stone) Amy’s afwisselend soulvolle en jazzy vocalen van een hiphopbeat en legt hij zo de eerste basis voor haar karakteristieke geluid.

In de jaren vóór Back To Black is The Hawley Arms, een pub in de Londense wijk Camden Town, haar stamkroeg. Ze staat daar ook regelmatig achter de bar, al was het maar om een beetje afstand te bewaren van al te opdringerige fans. In haar favoriete pub worden de drankjes begeleid door sixties girl groups, Motown en rauwe blues. Precies de mix die terug te horen is op haar nieuwe album.

Op 6 maart 2006 ontmoet Amy Winehouse, op voorspraak van haar platenbaas, producer Mark Ronson in zijn studio aan Mercer Street in New York. Ze raken in gesprek over hoe haar nieuwe muziek zou moeten klinken. Amy noemt The Shangri-Las en diverse soulgroepen en Ronson reageert meteen enthousiast. Ter plekke bedenkt hij de pianopartij voor het titelnummer van Back To Black. Amy schrijft er binnen een uur een tekst op. Het vuur is aangestoken.

De sound

Na haar ontmoeting met Mark Ronson wil Amy Winehouse dat haar hele nieuwe album die girl group sound krijgt. Omdat haar vorige album met Salaam Remi zo succesvol was, beslist Island Records dat hij niet zomaar terzijde wordt geschoven. Het wordt een gedeelde productie, waarbij Remi en Mark Ronson ieder de helft van de songs voor hun rekening nemen. Salaam neemt haar mee naar Miami en neemt daar de vijf songs met een iets modernere soul/hiphop-inslag op. Beide producers kiezen voor een naturelle aanpak.

Salaam Remi’s studiotechnicus Gary Noble: ‘Dat wilde Amy. Veel vocalisten zingen een liedje regel voor regel in, maar zij niet. Ze zong haar songs één keer van begin tot eind, zonder tekstblad voor zich. Elke take was anders, omdat ze zich volledig liet leiden door haar gevoel. Na twee of drie takes luisterden we welke versie het beste gelukt was. Ze behandelde de opnamesessie dus als een liveoptreden.’

Winehouse is ook wars van de gebruikelijke studiotechnieken. ‘Ik mocht wat galm en chorus toevoegen, meer niet. Ze wilde absoluut niet dat wij Autotune of Melodyne zouden gebruiken, wat iedereen deed in die tijd.’

Opnemen met Salaam Remi doet Amy in zijn huis in Miami. ‘Toen ze net aankwam stond ze in het midden van mijn woonkamer en zei: hier wil ik opnemen. In het midden van de kamer was het geluid voor haar zang precies goed. Om haar heen zette ik alle instrumenten neer’, vertelt de producer aan het studiomagazine Reverb. ‘De opnamen maakte ik met een laptop in de kamer ernaast. Regelmatig ging Amy in de tuin verder schrijven aan haar liedje. Als ze klaar was, gingen we weer verder. Het was heel relaxed allemaal.’

De sessie met Mark Ronson duurt slechts vijf dagen. Hij boekt haar in de studio van Daptone Records in de New Yorkse wijk Brooklyn. De huisband daar is The Dap-Kings, de vaste begeleiders van Sharon Jones. De muzikanten zijn goed op elkaar ingespeeld en gewend dit type liedjes te spelen. Daptone is op dat moment een nog volledig analoge studio. De muzikanten spelen er met zijn allen tegelijk in één ruimte. Veel mogelijkheden om het geluid achteraf nog aan te passen zijn er niet. Het is wat het is. Achteraf heeft Ronson spijt dat het allemaal zo snel is gegaan, maar niet vanwege de sound. ‘Ik wou dat het langer had geduurd, dan had ik meer herinneringen gehad.’

Geluidstechnicus Tom Elmhirst in de Metropolis Studio in Londen krijgt de taak de sessies tot één geheel te smeden. Bassist Dale Davis: ‘Omdat wij als haar liveband de nieuwe liedjes moesten instuderen, kregen wij de ruwe opnamen. Daar kon je nog wel aan horen dat ze van verschillende sessies met andere producers kwamen. Maar eenmaal gemixed en gemasterd klonk het als één geheel. Uiteindelijk zijn het toch de stem en songs van Amy die de plaat maken. Er spreekt zoveel persoonlijkheid uit!’

De liedjes

Rehab

Tijdens haar eerste bezoek aan Mark Ronson in New York gaan hij en Amy even naar buiten. Op straat vertelt ze hem dat Simon Fuller probeerde haar naar een afkickcentrum te laten gaan. ‘They tried to make me go to rehab, I said no, no, no.’ Ronson neemt haar direct mee terug naar zijn huisstudio om een liedje rondom die zin te maken. Nog diezelfde avond nemen ze de demo op die als extra track op de heruitgave staat. Een geprogrammeerde drumbeat en een keyboard van Mark en een elektrische gitaar van Amy. En die stem…

You Know I’m No Good

Een van de meest openlijk autobiografische nummers op Back To Black. Blake Fielder-Civil stond en staat alom bekend als de bad boy in de relatie. Maar Amy was niet zonder zonden, zo geeft ze hier zelf toe. Ook zij was ontrouw, zij is ook een bad girl. Ook You Know I’m No Good werd opgenomen in New York met The Dap-Kings en geproduceerd door Mark Ronson.

Me And Mr. Jones

Niet de gelijknamige hit van Billy Paul, maar Amy’s relaas over de rapper Nas alias Nasir Jones. Iemand van wie ze als tiener al een groot fan was en met wie ze via hun gemeenschappelijke producer Salaam Remi in contact was gekomen. Hebben ze iets gehad? Heeft hij haar afgewezen? Oorspronkelijke titel van het liedje was Fuckery, maar daar stak de platenmaatschappij een stokje voor.

Just Friends

Een affaire waarbij de geliefden hun relatie proberen terug te brengen tot ‘just friends’, maar de fysieke aantrekkingskracht telkens weer opspeelt. Niemand van de mogelijke betrokkenen heeft er ooit iets over gezegd.

Back To Black

Na hun eerste kennismaking blijft Mark Ronson de hele nacht op om de pianoriff (Dm-Gm-Bes-A) en een goede, bijpassende sixtiessound te creëren. Als hij Amy de volgende dag de opname laat horen, klinkt er een onderkoeld: ‘Ja, is leuk’. Even later loopt ze weg om een uur later terug te komen met een compleet liedje rond de riff. Opnieuw is haar commentaar summier: ‘Ik wil dat de hele plaat zo gaat klinken.’ Dat zal uiteindelijk niet gebeuren, maar Back To Black wordt wel de titel én het sleutelnummer van het album.

Love Is A Losing Game

Ook Love Is A Losing Game verhaalt over haar mislukte relatie met Blake. De demoversie op de 20th Anniversary Edition van Back To Black laat Amy horen op alleen akoestische gitaar en zang. Dichterbij dan dat kunnen we niet meer bij haar komen. Zelden klonk liefdesverdriet zo aandoenlijk. Het hoogtepunt onder de outtakes.

Tears Dry On Their Own

Geschreven rond de akkoorden van Ain’t No Mountain High Enough van Marvin Gaye en Tammi Tarrell, reden waarom Nickolas Ashford en Valerie Simpson vermeld worden als mede-componisten. De demo Tears Dry laat horen dat het nummer eerst een eigen melodie en akkoordenreeks van Winehouse had. Producer Salaam Remi had de begeleiding van Ain’t No Mountain High Enough en suggereerde om de tekst van haar ballade, opnieuw over Blake, te zingen over de veel optimistischer up-tempo begeleiding. Winehouse vond het eerst maar niks, maar liet zich toch overtuigen. Het werd een van de hits van het album.

Wake Up Alone

Het liedjesschrijven gaat Amy in de aanloop naar Back To Black niet gemakkelijk af. Ze woont ze een maand in huis bij songwriter en producer Paul O’Duffy (Swing Out Sister, Frankie Goes To Hollywood en Lisa Stansfield) maar veel levert dat niet op. Alleen Wake Up Alone haalt de eindstreep. Pas als Amy met Mark Ronson aan de slag gaat, gaat de kraan weer open.

Some Unholy War

Na het horen van een radio-uitzending over de oorlog in Afghanistan schrijft Amy Some Unholy War. ‘If my man was fighting some unholy war, I would be behind him.’ Tijdens de opnamen van Back To Black zit Blake in rehab en is hij betrokken in een rechtszaak. Is dit Amy’s geheime boodschap aan hem? Tussen de demo’s in de heruitgave zit een mooie langzame alternatieve versie.

He Can Only Hold Her

Opnieuw de girl group sound van Mark Ronson, gebaseerd op een sample van een obscuur soulnummer, My Girl (She’s A Fox) van The Icemen uit 1966, met op gitaar een jonge Jimi Hendrix. Tekstueel gaat het nummer over fysiek bij een nieuwe partner zijn, maar er mentaal niet helemaal bij zijn. Opnieuw een verwijzing naar haar aanhoudende gevoelens voor Blake?

Addicted

‘Als verslavingsgevoelig persoon rol je van de ene verslaving in de andere’, verklaart Amy Winehouse herhaaldelijk. Haar verslaving in Addicted is een grote zak weed, waarvan iemand telkens een stukje gapt zonder zelf eens wat te kopen.

Paradiso

Back To Black verschijnt op 27 oktober 2006. Het album wordt over het algemeen enthousiast onthaald. Direct na het verschijnen van de plaat gaat Amy Winehouse uitgebreid op tournee. Op 8 februari 2007 staat ze om één uur ’s nachts in Paradiso. De set duurt slechts 55 minuten en bestaat vrijwel volledig uit songs van de nieuwe plaat. ‘Maar het waren wel 55 fantastische minuten, waar geen enkel slecht moment tussen zat. Dit was een concert waar iedere muziekliefhebber bij had moeten zijn’, stelt OOR-recensent Jasper van Vugt vast.

Bandleider die avond is de tegenwoordig in Nederland wonende bassist Dale Davis. ‘Ik speelde sinds het verschijnen van Frank in 2003 in haar liveband. Ik deed al een aantal jaren dat soort sessiewerk, onder anderen voor Tina Turner, Paul Young en Lucie Silvas. Amy was een genot om mee te werken. Ze was heel muzikaal en heel gefocust. Ze vergat wel eens een stukje tekst omdat ze zich zo verloor in de interpretatie. Maar ze zat er helemaal in. Een goede performer bouwt een show op in tempo, en tegen het einde van de show blies ze me letterlijk van het podium via de monitors – zo veel kracht wist ze op te wekken. En dat elke avond weer.’

Davis benadrukt dat Winehouse op muzikaal gebied precies wist waar ze mee bezig was. ‘Toen ik haar feliciteerde met het succes van Back To Black, zei ze: ik wist precies wat ik aan het doen was. Niet uit arrogantie, maar omdat ze op die manier dacht. Ze zei: ik heb bewust twaalf simpele liedjes geschreven. Ik wist precies wat ze bedoelde: geen rare jazz-akkoorden of vreemde wendingen, zoals op Frank. In die simpele nummers van drie minuten stopte ze alles. Kijk naar Love Is A Losing Game –  tweeënhalve minuut, maar een meesterwerk.’

David herinnert zich het optreden in Paradiso als ‘een goede show’. ‘We hadden net een paar wisselingen in de band gehad, maar Amy wist dat met speels gemak op te vangen. Op de opnamen van die show die nu zijn uitgebracht staan wel een paar foutjes, maar zij zat er altijd bovenop. Dat is volgens mij een teken van een echte artiest – als muzikant ben je altijd zo goed als de artiest zelf, en als de artiest vuur heeft, haalt dat het beste in jou naar boven. En dat was precies wat zij op dat moment had.’

Het vervolg

De week daarna treedt Amy Winehouse op tijdens de BRIT Awards in Londen. Dat was een kantelpunt, herinnert Dale Davis zich. ‘Vanaf dat moment was ze een beroemdheid en nam de druk toe. Iedereen wilde een stukje van haar. De tournee zou nog zes weken duren, maar ik merkte aan haar dat ze ertegenop begon te zien. Zodra het tij komt opzetten, komen de demonen mee.’

Vanaf dan wisselen hoogte- en dieptepunten elkaar in hoog tempo af. In mei 2007 trouwt Amy Winehouse alsnog met Blake Fielder-Civil. Ze moet afzeggen voor Pinkpop, omdat ze te dronken is om op het podium te staan. North Sea Jazz wordt ook op het laatste moment afgezegd. Ze scoort een nummer 1-hit met Valerie. En ze wordt opgenomen in het ziekenhuis omdat ze anderhalve dag achter elkaar wiet heeft gerookt. In juli 2009 gaan Blake en Amy definitief uit elkaar.

In de jaren daarna blijft ze touren, maar een nieuw album komt er niet meer. ‘Er was altijd die druk, en dat zal Amy’s manier van denken beïnvloed hebben. Ik heb wel eens tegen haar gezegd: je hoeft niet per se met een enorm succes te komen, je moet het gewoon uit je systeem krijgen. Maar het was lastig – zelfs toen we met z’n allen besloten haar even rust te gunnen, was dat weer een vorm van druk voor haar. Ik heb altijd het gevoel gehad dat Amy maar één stap naar herstel nodig had – maar die ene stap bleek helaas net iets te veel.’

Op 23 juli 2011 overlijdt Amy, volgens het autopsierapport aan een alcoholvergiftiging. ‘Twee avonden voor haar overlijden was ik nog bij haar en ik sprak haar de avond ervoor nog. Ze was er goed aan toe. Ze was clean, dronk niet veel meer en was weer begonnen met liedjes schrijven. Het zag er allemaal positief uit. Maar het leven volgt soms geen logica. Ik denk dat haar eetstoornis haar uiteindelijk fataal is geworden. Plus het feit dat sinds Blake in de gevangenis zat haar slaapritme totaal was ontregeld. Haar zenuwstelsel kon het niet meer aan.’

Sinds haar overlijden treedt Dale Davis op met haar andere begeleiders van toen onder de naam The Amy Winehouse Band. ‘Ze was mijn werkgeefster, maar ook een goede vriendin. Toen ze nog leefde, dacht ik elke dag aan haar, en nu nog steeds – zeker als ik met haar muziek bezig ben. Ik mis onze gesprekken, die ondeugende glimlach van haar. Maar het voelt goed om haar muziek te laten voortleven en er zelf mee bezig te blijven.’

Afgelopen zomer brachten The Rolling Stones een cover uit van You Know I’m No Good. Amy Winehouse zou vereerd geweest zijn, denkt Davis. ‘Dat de Stones iets van je opnemen is een enorme eer en deze cover is echt heel goed, met Mick op mondharmonica en die blazers erbij. Amy nam zelf ook regelmatig covers op, en goed ook, zoals Valerie van The Zutons. Op die Stones-cover zou ze heel trots zijn geweest.’

BACK TO BLACK 20TH ANNIVERSARY EDITION verschijnt op 23 oktober.

Foto Mischa Richter

ABONNEE EN WIL JE VERDER LEZEN?

deel dit artikel

Oorshop

Producten laden...

Meer:

amy winehouse
film

‘Back To Black’ toont Amy Winehouse als gekooide kanarie

Vergeet de nee-roepers, 'Back To Black' is een...
film

‘Back To Black’ toont Amy Winehouse als gekooide kanarie

Vergeet de nee-roepers, 'Back To Black' is een...

Meest gelezen

MEEST RECENT

INLOGGEN