Twee veteranen van toen – ervaringsdeskundigen uit de frontlinie – en iemand die naar eigen zeggen ‘twee meter achter het hek stond’ komen op een kille middag samen in een Haags etablissement waar het iedere dag lente is, Blossom. Op het menu staat een gesprek over punk, de muziekrevolutie die de adolescentie van de twee veteranen injecteerde met octaan. Die thee tot vuurwater toverde, raketbrandstof. Punk gaf hen de prikkel om van hun hobby hun leven te maken.

De één kocht de eerste Sex Pistols-single in de winkel van Vivienne Westwood en Malcolm McLaren op Kings Road en zag op Sloane Square complete veldslagen tussen twee stammen Britse jeugdcultuur, teddy boys en punks. Verleden en toekomst van rock & roll slaags op straat.

De ander zag alle punkbands die Paradiso in 1977 te bieden had, vaak meerdere keren. Sex Pistols, Heartbreakers, The Damned, The Saints, The Stranglers, Siouxsie & The Banshees, Blondie, Mink DeVille – dat werd toen ook punk genoemd – en ja, ook The Boys. De lijst is niet compleet.

Aan de derde, hij die achter het hek stond, was het Tubes-lied I Was A Punk Before You Were A Punk niet besteed. Voor een uur is het trio toerist in hun jeugd.

Sex Pistols
Anarchy In The UK

De eerste single van de groep rond Johnny Rotten, geboren Lydon, verschenen op 26 november 1976.

Bart Chabot: ‘Voor mij begon het allemaal met Sex Pistols. Ik was een consument van rock & roll en popmuziek. Maar ik maakte ook de naweeën van de hippietijd mee. Symfonische rock, progressive rock. Dat betekende dat je naar een nummer moest luisteren dat zestien minuten in beslag nam. Gemiddeld.’

OOR: ‘En niet door de muziek praten.’

Chabot: ‘Ik weet waar ik het over heb, want ik heb alle concerten gezien: Yes, Gentle Giant, King Crimson, Emerson, Lake & Palmer, Genesis. Knap, heel knap. Iedereen zat op Perzische tapijtjes. Nou ja, dat was niet the road to follow. Ik ging na mijn middelbare school direct in dienst. Ik zette al dingetjes op papier en dat zag eruit als gedichten. Ik kom niet uit de literaire hoek, qua teksten. Als je een zanger of een dichter bent en je wil iets kwijt, dan is het aardig dat het publiek een notie heeft van waar je heen wil. Dat lijkt me geen raar uitgangspunt. En toen kwamen de Sex Pistols en werd alles anders.’

OOR: ‘Waarom?’

Chabot: ‘Om te beginnen: wat zij belichaamden, was een geweldige woede. Die kwam voort uit uitzichtloosheid in het toenmalige Engeland. Geen werk, geen toekomst. En het was volstrekt authentiek. Ik herkende de woede van Johnny Rotten. Ik vond de nummers he-le-maal verbijsterend. Die muur van gitaren, maar toch ook melodisch op een bepaalde manier.’

OOR: ‘In de jaren zeventig was rock theater geworden en nu was het alsof ze in de kroeg stonden te spelen.’

Chabot: ‘Rock was muziek geworden voor muzikanten die het conservatorium hadden doorlopen. Het mooie van rock & roll en punk is: je hebt er niet zoveel voor nodig. Het gaat in rock & roll om drie akkoorden. In de poëzie gaat het om de woorden – beetje overdrijven – aap, noot, mies, hek, maan, zee. En niet over het woord infrasufflexie. Het gaat om golven, wind, straat, pijn, hoek, stoplicht, zebrapad – en mensen natuurlijk. Die woede sprak me aan vanwege mijn achtergrond met mijn ouders. Toen ik uit dienst kwam, ging ik van mijn gespaarde wedde vaak met de boot naar Engeland.’

OOR: ‘Plaatjes kopen?’

Chabot: ‘Precies, plaatjes kopen. In de boetiek van Vivienne Westwood en Malcolm McLaren, SEX. Daar lag Anarchy In The UK op een tafeltje.’

OOR: ‘Stond Chrissie Hynde toen achter de toonbank?’

Chabot: ‘Dat zou ik niet meer weten. Ik weet nog wel dat de communicatie voor concerten verliep via gestencilde berichten. Ik heb veel concerten gezien, waaronder John Cooper Clarke. Ik kwam voor Siouxsie & The Banshees, niet voor het voorprogramma. Ik kende die naam helemaal niet. Hij werd aangekondigd als poet. Ik denk: een dichter, als voorprogramma van een punkband? Zijn gedichten waren heel ritmisch. En geestig. Toen realiseerde ik me: er is niks mis met poëzie. Wel met veel beoefenaren van het genre.’

‘Je had daar op zaterdag op Sloane Square, aan de kop van Kings Road, knokpartijen tussen punks en Teds, teddy boys. Daar wilde ik wel bij zijn. Ik stapte in de metro naar Sloane Station. De deuren gingen open en de mensen die er niet als punk uitzagen, mochten niet uitstappen. Punks hadden het station overgenomen. Ik mocht er wel uit. En weet je waarom? Ik zag eruit als Elvis Costello.’

‘Buiten het station stond een veldhospitaal klaar voor de slag. Ik ben wars van geweld. Die Engelse jongerencultuur heeft dat vrij sterk. Rituele veldslagen, elke zaterdagmiddag, twee uur beginnen, knokken. Wij denken: punk, dat was een leuke tijd.’

OOR: ‘Dat was het hier.’

Chabot: ‘Maar daar niet. Als je in je punkoutfit over straat ging, liep je het risico te worden aangevallen. Door zo ongeveer alle andere bewegingen. En door ouderen. Punk betekent schooier.’

OOR: ‘Schoffie. Hoe heb jij dat beleefd, Matthijs?’

Matthijs van Nieuwkerk: ‘Ik ging studeren toen punk speelde, ik was 17 jaar. Ik heb dat gefascineerd bekeken en beluisterd. Ik had geen enkele aandrang om mijn haar te verven of iets met veiligheidsspelden te doen. Met die subcultuur voelde ik me helemaal niet verwant. In mijn jaar zaten wel een paar jongens en meiden die punk waren. Het had absoluut iets, het zag er vrolijk uit. Daar ben ik zelf veel te bang voor, te schijterig om zoiets te durven.’

‘Ik zag de energie er vanaf spatten en dat was verfrissend, zeker na die oersaaie progrock. Ik zag dat allemaal, maar ik draaide het nooit. De Ramones kwamen voor mij eigenlijk nog het dichtste bij. Die nummers van anderhalve minuut, dat vond ik wel helemaal te gek. Ik kocht het niet. Ik draaide het niet. Ik gedroeg me niet zo. Ik hoorde er ook helemaal niet bij.’

‘Ik begreep wel dat er, zeker in Engeland, een soort woede was die eruit moest en dat er verzet moest komen tegen de gezapige gegoede burgerij. Ook van alle tijden, zou je kunnen zeggen. Bart zei het goed: je hoefde helemaal niet naar het conservatorium. Je kon een gitaar kopen en twee uur later kon je meedoen. Dat heeft natuurlijk wel iets ongelofelijk aantrekkelijks. Maar ik hield niet per se van die muziek. Ik ben toch een beetje een zijden sok, wat dat betreft.’

OOR: ‘Paradiso? Heb je daar nog punkconcerten meegemaakt?’

Van Nieuwkerk: ‘Zeker niet. Ik was er ook doodsbang voor, die punkers bij elkaar. Dat is niks voor mij. Niet dat die mensen agressief waren, ik ben een beetje een angsthaas. Ik hoorde daar niet.’

Chabot: ‘De keerzijde van punk, en dat mag ik als ervaringsdeskundige zeggen: we hebben natuurlijk ook wel een aantal fouten gemaakt. Elvis bijvoorbeeld. Die overleed in de zomer van 1977. Dat werd in punkkringen misschien niet gevierd, maar er werd wel lacherig over gedaan.’

OOR: ‘De eerste Nederlandse punksingle, uit najaar 1977, was We’re So Glad Elvis Is Dead van de Tits op het Plurex-label, de groep en het label van Wally van Middendorp.’

Chabot: ‘Punk neigde al vrij snel naar een soort sektarisme. Dan ben je gelijk in de gevarenzone. Dat is een van de grote tekortkomingen van punk.’

Van Nieuwkerk: ‘Waren er ook slechte punkbands?’

OOR: ‘Nou en of, heel veel.’

Van Nieuwkerk: ‘Het leek voor mij – ik stond twee meter achter het hek – dat er een hoop epigonen waren. Het leek wel dat als je een keer van de punk was, dan was je van de familie en maakte de kwaliteit niet meer uit. Het kaf werd niet van het koren gescheiden. Daar hadden jullie wat strenger in kunnen zijn. Wat was een groep waarvan je nu zegt: dat was een kutband?’

OOR: ‘Zullen we The Vibrators noemen?’

Chabot: ‘The Vibrators, ja.’

Van Nieuwkerk schiet in de lach. ‘Noem eens een nummer van The Vibrators.’ Op Pure Mania, het debuutalbum uit 1977, vinden we onder meer Whips And Furs, waarvan de tekst direct is geïnspireerd door The Velvet Underground en de muziek model stond voor Another Girl, Another Planet, de debuutsingle uit 1978 van The Only Ones. Stiff Little Fingers, ook van Pure Mania, werd de naam van de beste punkband uit Noord-Ierland.

Chabot: ‘Meer kutpunkbands? The Boys. The Radiators From Space.’

OOR: ‘The Radiators From Space? Die ben ik helemaal kwijt.’

Chabot: ‘Kun je nagaan.’

Van Nieuwkerk: ‘Lijkt het allemaal op elkaar?’

OOR: ‘De vorm is heel beperkt. Je kan niet zoveel kanten uit.’

Van Nieuwkerk: ‘Wat maakt de ene band dan beter dan de andere?’

OOR: ‘De kwaliteit van de liedjes, hoe ze binnen die beperkte vorm toch iets anders, iets eigens doen. En de performance uiteraard, de uitvoering. Knalt het? Heeft het persoonlijkheid? Hebben ze iets te melden? De attitude, hoe staan ze er?’

The Damned
New Rose

Debuutsingle van Londens oudste – en nog steeds actieve – punkgroep, verschenen op 22 oktober 1976.

Chabot: ‘Dat was de eerste Britse punksingle. Maar het begon eerder. In de VS, in New York.’

Van Nieuwkerk: ‘Johnny Lydon, Johnny Rotten dus, heeft zijn schaapjes toch wel op het droge. We zien veel namen van toen een renaissance beleven, maar bij punk ligt dat moeilijker. Ik zag een recente foto van The Damned, de heren gaan weer op tournee. Die foto maakte geen fenomenale indruk op me.’

OOR: ‘The Damned is wel altijd door blijven gaan. Maar in meerdere stijlen, het was al snel geen punk meer.’

Van Nieuwkerk: ‘Maar die woede waar we het over hadden en die bij de jeugd hoort, en misschien ook bij sociale omstandigheden – maar die omstandigheden zijn weg – roept de vraag op: leent deze muziek zich voor een revival als je zeventig bent? Het is maar een vraag.’

OOR: ‘Die ga ik beantwoorden aan de hand van The Damned. Die zijn begonnen als punkband en al vrij snel overgeschakeld naar andere stijlen, andere genres. Die opereren in een baaierd van stijlen.’

Chabot: ‘Ik heb het interview met The Damned in The Guardian gelezen en die zeiden: als we fucking loaded waren geweest, waren we niet op tournee gegaan.’

Van Nieuwkerk: ‘Dat is wel heel eerlijk. Bart, het feit dat jouw wieg in de punkbeweging stond, ook jouw wieg als dichter en als mens, als kunstenaar, is heel bepalend voor jouw fascinatie.’

Chabot: ‘Iggy Pop met zijn tanige lijf treedt nog steeds op en daar maakt niemand bezwaar tegen.’

OOR: ‘The Who zingen als tachtigers op het toneel nog steeds Hope I die before I get old. Maar wel voor het laatst. Ook woede dooft een keer.’

Television
Marquee Moon

Titelnummer van het eerste album uit de punkscene van New York dat de grenzen van punk oversteeg. Verschenen in februari 1977, vóór de eerste albums van de Britse punkgroepen.

Chabot: ‘Het belangrijkste Amerikaanse punkalbum. Als het gaat om muzikale rijpheid, dan is het Marquee Moon met Tom Verlaine.’

OOR: ‘Bart, hoe kwam Marquee Moon bij jou binnen toen je de plaat voor het eerst hoorde?

Chabot: ‘Geen one two three four, dat niet. Het was muzikaal verantwoord. Die hoes met die grofkorrelige foto is al te gek. Dat had de muziek ook. De gitaarpartijen waren te gek. Het titelnummer duurt tien minuten, is bijna terug naar progrock.’

Het is waar, Marquee Moon past in geen enkel vakje. Het lange instrumentale middenstuk is één lang crescendo en er komt ongemerkt telkens een gitaar bij.

OOR: ‘Weet je waar het eigenlijk naar terug gaat? De psychedelische rock van eind jaren zestig uit San Francisco. Het had bij wijze van spreken Quicksilver Messenger Service kunnen zijn.’

Chabot: ‘Marquee Moon heeft grit. Het is bijterig. Het heeft een rafelrandje. Maar het is muzikaal ook totaal verantwoord. Het gaf mij het idee dat er leven is na one two three four. De waaier wordt breder.’

Van Nieuwkerk: ‘Is Blondie punk?’

Chabot: ‘Eigenlijk niet. Op de eerste plaat na. Daarna wordt het pop. Voor CBGB’s met Ramones et al had je de New York Dolls.’

OOR: ‘Wat is het belangrijkste punkalbum? Is dat de eerste Ramones of het album van Sex Pistols?’

Chabot: ‘Voor mij is dat Sex Pistols. Als het gaat om de tijdlijn, zou ik zeggen Ramones.’

Er is een link tussen de bard uit Duluth en punk. Op 22 maart 1984 speelt Bob Dylan nummers van zijn nieuwe album Infidels in de Late Show van David Letterman. Zijn band is de punkgroep The Plugz uit Los Angeles. De beelden staan op YouTube, de opnames zijn nimmer op plaat verschenen.