In haar leven heeft Naaz al voor heel wat bergen gestaan. Grote obstakels in haar persoonlijk leven en muzikale carrière. Voor haar nieuwe album The Sky Knows I Exist koos de Nederlands-Koerdische zangeres ervoor opnieuw een berg te beklimmen – ditmaal letterlijk en vrijwillig. Op de albumcover hangt ze als een klein stipje tegen een enorme rotswand. Een krachtig beeld vol betekenis.

In 2018 bracht Naaz haar eerste EP Bits Of Naaz uit, toen ze pas 19 was. Het was geen makkelijke start: haar muzikale ambities werden thuis niet altijd begrepen, ze brak na haar debuut met haar platenlabel en verdween ook een tijd van de radar. In 2023, rond de release van haar eerste volwaardige album Never Have I Ever, sprak ze openhartig over misbruik in haar tienerjaren en de geestelijke problemen die ze in de nasleep daarvan ondervond.

En nu is er dus The Sky Knows I Exist, dat net als haar vorige album in eigen beheer verschijnt en waarop ze haar vrijheid viert en zelfwaardering terug lijkt te vinden. We spreken Naaz in een café in Amsterdam. Gekleed in een rode manteljas, afgetopt met een felrode baret, klimt ze de wenteltrap op en neemt plaats aan het kleine tafeltje.

Wat maakte het beklimmen van die berg op de albumcover zo bijzonder voor je?

‘In de Koerdische cultuur zijn bergen een belangrijk symbool voor vrijheid en bescherming. Koerden zijn vaak onderdrukt of verdreven en moesten zich dan verbergen in de bergen. Ik ben de eerste in mijn familie die in Nederland is geboren, maar al mijn voorouders zijn opgegroeid in de bergen.

‘Toen ik begon met klimmen, wat ik nu enkele jaren doe als sport, merkte ik dat ik al vrij sterk was. Ik kon moeilijke routes doen zonder enige klimervaring. Toen dacht ik: dit zit dus echt in mijn bloed. In de albumhoes zit dus veel symboliek. Ik vond het poëtisch om die grote, stenen muur te laten zien met mij als klein stipje in het midden. Het is krachtig, maar geeft ook perspectief. In mijn leven heb ik vaak voor hoge bergen gestaan, dus het voelde krachtig, verhalend en esthetisch vet tegelijk.’

Op dit album horen we je voor het eerst gitaar spelen. Je gaf aan het instrument je eindelijk een muzikant laat voelen. Wat bedoel je daarmee?

‘Voor mij is de gitaar een symbool van zelfexpressie, vrijheid en zelfvertrouwen. Ik zie het hebben van een gitaar ook als een privilege. Ik had altijd het gevoel dat ik niet meespeelde, omdat ik niet naar een muziekschool was gegaan en daardoor niet evenveel muzikant was als anderen. Maar eigenlijk is dat juist stoer. Het voelt alsof ik een leven voor mezelf heb ontwikkeld waarvoor ik niet geboren ben. Dat ik nu echt mee kan spelen met mijn band voelt anders. Het gevoel is niet gegrond, maar wel heel menselijk.’

Heeft de gitaar ook je manier van kijken naar muziek veranderd?

‘Ja, het maakt muziek maken weer spannend. Soms vraag ik me af of ik nog gemotiveerd was geweest om muziek uit te brengen als ik dit instrument niet had opgepakt. Ik deed alles altijd a capella en met mijn computer. Je creëert dan vanuit intuïtie en dat maakt je authentiek, maar het kan je ook buitengesloten laten voelen.’

‘Het muzikantenbestaan voelde voor mij best eenzaam. Ik vond het zwaar om alle muziek alleen te maken. Nu werk ik met allemaal muzikanten en maak ik andere muziek. Ik was vroeger jaloers op mensen die hun gitaar konden pakken, een beetje zongen en zich dan beter voelden. Dat kan ik nu ook. Het voelt alsof ik opnieuw kind ben.’

Op wat voor gitaar speel je?

‘Een akoestische jazzgitaar met flatwound snaren. Uit 1960. Hij heeft nog dezelfde pickup, dus klinkt erg donker. Waar moderne akoestische gitaren vaak helder klinken, is deze juist duister en een beetje grommend. Dat werkt mooi met mijn stem. Het geeft een soort olie-en-water-effect: het mengt niet, maar bestaat mooi naast elkaar.’

Waarmee begon je dit gitaaravontuur? Wat speelde je?

‘Waarschijnlijk iets van Radiohead. Ik greep meteen naar de ‘duistere’ liedjes. Bought Me A Guitar was mijn eerste eigen nummer waarop ik speelde en echt dacht: dit kan ik. Ik schreef het eerst a capella, maar toen ik akkoorden toevoegde, was ik best impressed. Producer Jasper Ras, met wie ik de plaat heb gemaakt, vond de akkoorden ook vet, dus ik dacht: blijkbaar heb ik hier een smaakje voor ontwikkeld. Ik grijp niet meteen naar standaardakkoorden, maar zoek naar iets dat tof klinkt. Ik focus op sound en emotie.’

Bought Me A Guitar klinkt als een ode aan je gitaar. In het nummer zing je dat je je nooit ergens écht thuis voelt. Heb je die plek nu wel gevonden?

‘Dat refereert aan mijn eeuwige diaspora-gevoel. Ik voel me nergens thuis, maar in de muziek eigenlijk altijd, dat is altijd een soort gypsy home geweest. De onafhankelijkheid die ik nu voel, dat ik mijn computer niet nodig heb om muziek te maken, geeft ook een gevoel van thuis en vriendschap met mezelf.’

‘Ik heb autisme en merk dat gitaarspelen een beetje als fidgeten is voor mij. Het maakt me rustig. Ik zei altijd dat mijn computer mijn instrument was, naast mijn stem. Maar dat was gewoon alles wat ik had. Het idee dat ik nog steeds muziek kan maken als ik ergens in een bos sta met alleen een gitaar, vind ik fijn.’

Die diagnose autisme kreeg je in 2024. Wat veranderde dat voor je?

‘Heel gek, maar het heeft me eigenlijk een super sociaal mens gemaakt. Omdat ik ineens intense compassie en begrip voor mezelf had. Het verklaarde zoveel over wie ik ben. Als artiest gaf het me ook de acceptatie dat ik niet gemaakt ben voor het supersterrendom. Vroeger werd vaak gezegd dat ik de wereld over kon, maar ik denk niet dat dat goed voor me is.’

‘Toen ik wist dat ik autisme had, ben ik gestopt met antidepressiva. Ik kan nu alles voelen zonder dat het wordt tegengehouden. Muziek maken voelt weer als een soort medicijn. Mijn hoofd is een soort tornado: er komen constant liedjes.’

Je opent het album met Bark. Waar kwam het idee voor dit nummer vandaan?

‘Ik had een studiosessie met wat mensen en ondanks dat ik best bubbly en zelfverzekerd ben, word ik bij sommige mensen klein en verlegen. Mijn lichaam reageert dan echt; mijn stem verandert en ik ga codeswitchen. Ik zei tegen Jasper dat ik die dag graag een mooi liedje wilde maken, omdat we steeds krachtige nummers maakten, terwijl ik me op dat moment kwetsbaar voelde. We begonnen te schrijven in een soort Bon Iver-stemming en bijna het hele nummer kwam in één voicememo eruit, inclusief tekst.

‘Ik moest lachen toen het ‘bark’-zinnetje kwam, omdat ik het grappig vond om letterlijk ‘bark’ te zingen. Uiteindelijk heeft dat nummer wel de richting van de plaat veranderd.’

In Pure zing je: “I am clean, I am pure and nothing bad ever happened to me.” Dat klinkt tegenstrijdig gezien je verleden.

‘Ja, ik zing het ook een beetje sarcastisch. Als een soort mantra: als ik het vaak genoeg zeg, wordt het misschien waar. Ik zag dat S10 bij de Edisons naar Pure verwees en dat vond ik grappig, want zij wilde na haar vorige plaat niet meer altijd over zware onderwerpen praten. Dat herken ik. Ik heb ook een zwaar levensverhaal waar iedereen altijd over wil horen, terwijl ik eigenlijk gewoon een gezellig mens ben. Voor mij laat het nummer zien dat je veel kunt meemaken zonder dat het je karakter verandert.’

Heb je een favoriete track op de plaat?

‘Ja, Something Good is mijn favoriet. Als ik me slecht voel, zet ik dat nummer op, omdat ik me er beter door ga voelen. Dat mijn eigen muziek dat kan doen, is nieuw voor mij.’

Maak je zo’n plaat sowieso niet vooral voor jezelf? Of had je een publiek in gedachten voor dit album?

‘Tijdens het creëren dacht ik niet: dit ga ik overbrengen. Het gaat meer om de verhalen die ik vertel. En die vertellen het verhaal van iemand die heeft geleerd zichzelf te waarderen. Eigenlijk is het dus een plaat voor iedereen die dacht dat ze hun spark kwijt waren, of nooit hebben ontwikkeld, maar het uiteindelijk toch single handedly hebben terugvonden.’

In een interview met OOR in 2018 werd je de keuze voorgelegd of je zangeres wilde zijn of beroemd wilde worden. De conclusie was toen dat je gewoon wilde zingen. Geldt dat nog steeds?

‘Ja, eigenlijk wel. Ik heb het ook wel echt gemanifesteerd door zelfstandig te gaan en mijn muziekstijl te veranderen. Wat ik destijds maakte, kwam uit overleving, en succesvol worden leek de enige manier om een ander leven op te bouwen.’

‘Het is wel die Naaz die ervoor heeft gezorgd dat ik nu kan leven zoals ik nu doe. Zij heeft mij echt in de vrijheid gevochten. Ik heb bewust gekozen voor een carrièrepad waarbij je minder snel beroemd of rijk wordt. En daar ben ik eigenlijk gewoon blij mee.’

Het album eindigt met de titeltrack The Sky Knows I Exist. Kan je dit slotnummer toelichten?

‘Het album eindigt met: “The feeling won’t go away, whether you lose or win” – en dan cut het middenin mijn zin. We wilden een soort hogebloeddrukgevoel creëren, waardoor je gaat nadenken. De interne strijd die je voert, wordt niet minder of meer als je succesvol bent. Die blijft altijd. Aan het einde van de dag ben je in de kern wie je al was. En dat vind ik een belangrijke boodschap van de plaat.’

The Sky Knows I Exist is op 25 maart verschenen.

NAAZ: 28 mrt Protestfest, Amsterdam | 29 apr Het Depot, Leuven (B) | 15 mei Arminiuskerk, Rotterdam | 22 mei De Roma, Antwerpen (B) | 23 mei Neushoorn, Leeuwarden | 28 mei Skatecafé, Amsterdam | 11-14 jun Holland Festival, Amsterdam | 19 sep De Oosterpoort, Groningen | 25 sep Metropool, Enschede

Fotografie: Mike Jurriën