Begin 2023 startte de Nederlandse singer-songwriter Flip Noorman met zijn theaterprogramma gebaseerd op liedjes van Tom Waits. Vertaald en wel. Toestemming daarvoor krijgen was echter zo eenvoudig nog niet. ‘Waits bleek streng en gaf niet zomaar zijn ja-woord.’ Met zijn Waits-bewerkingen is Noorman nog tot het einde van dit jaar in de theaters te zien.

Fotografie Jaap Reedijk

Flip Noorman (35) maakte al vijf programma’s met eigen werk. Daarvoor ontving hij in 2014 de Wim Sonneveldprijs en in 2022 de Annie M.G. Schmidtprijs. De ooit zelfbenoemde ‘geïnfecteerde schreeuwpoëet’ klinkt nog altijd eigengereid, zijn werk wordt ook nog steeds regelmatig gevoed door dierlijke emoties. Noorman houdt van uitersten. Daarom is hij met het bewerken van songs en teksten van Tom Waits natuurlijk helemaal aan het juiste adres.

Noorman kent ook andere muzikale inspiratiebronnen: Kurt Weill en Leonard Cohen. ‘Geweldenaren op wiens schouders ik zou willen klimmen. Cohen ontdekte ik pas laat, maar heeft me wel aan het denken gezet. Hij liet me ontdekken hoe ik me ook anders kon uiten. Als singer-songwriter, met rust, poëzie en zeggingskracht tussen de regels door.’

‘Waits was meer dan Cohen een jeugdidool. Ik ben opgegroeid met punk. Op het verzamelalbum Punk-O-Rama Vol. 4 [1999] van het punklabel Epitaph stond tussen tracks van The Dwarves, Rancid en NOFX plots Big In Japan van Tom Waits. Een heel ander type song. Minder hard, maar naar mijn idee rauwer en avant-gardistischer. Waits kon zich met de grofste punkstemmen meten. Mijn pa bleek platen van hem te hebben, dus mijn tienerjaren stonden daarna helemaal in het teken van punk én Tom Waits.’

TUSSEN ZIJN eigen programma’s door had hij op verzoek Cohen al eens gecoverd en dat uitgebouwd tot een theaterreeks. ‘In de coronaperiode – een mens moet toch wat met zijn tijd – heb ik me op het vertalen van Waits gestort. Zijn refreinen vormen het struikelblok. Die zijn ritmisch en op klank gemaakt. Ze zijn toonzettend. Ze dienen als kapstok voor het hele lied. De boel stort in als één lettergreep niet op zijn plaats zit. Daarna kan het in coupletten alle kanten op waaieren waar zijn fantasie hem heen brengt. Het zit vol kleine luikjes. Die zet hij open, daar kan van alles doorheen. Hij permitteert zich allerlei uitstapjes, al heb je veel later pas door dat het over drank, daklozen of oorlogsveteranen gaat.

Noorman permitteert zichzelf ook uitstapjes. ‘De ene keer blijf ik dichtbij de originele tekst, in andere songs vang ik de geest en hou ik me niet één-op-één aan de letterlijke inhoud. Waits is verhalenverteller én zanger. Ik heb zijn werk vertaald, niet hertaald. Waits maakt sfeer, brult met een hoog street level. Door die bulderende stem wordt vaak vergeten wat een fantastische tekstschrijver hij is. Spitsvondig, gevoelig, vol humor.’

‘Het verschil tussen Cohen en Waits is groot. Cohen is de klassieke tempel waarin iedereen welkom is, Waits is inventiever, jazzier. Het ritmische karakter is belangrijk. Voor ik kon gaan vertalen, moest ik de groove snappen. Die is minstens zo belangrijk als de inhoud. Als je dat eenmaal snapt, heb je veel vrijheid. Waits werpt graag rookgordijnen op. Het publiek mag ook bij mij zelf uitzoeken wat waar is en wat niet. Liever een mooie leugen dan een saaie waarheid. Laat de waarheid nooit een goed verhaal in de weg zitten.’

NOORMAN SELECTEERDE 25 tracks uit Waits’ hele oeuvre door er zijn dramaturgische visie op los te laten. Ook op stukken spoken word en zelfs interviews. Er waren al vijftig shows geboekt, toestemming om het programma daadwerkelijk uit te voeren had Noorman echter vlak voor de première nog steeds niet.

‘Ik ben daar ook naïef in geweest. Wist ik veel hoe dat rechtengedoe precies in elkaar zat. Waits bleek streng. Er kwam een mail dat ze gehoord hadden dat de kaartverkoop al begonnen was. Not good!, stond er in die mail. Op verzoek heb ik zes vertalingen weer naar het Engels omgezet om aan te geven hoe ik het had aangepakt. Ook heb ik in een begeleidende mail uitgelegd wie ik was, wat ik deed, dat ik al sinds Punk-O-Rama fan was en het hier een kleine voorstelling in kleine zalen betrof. Dat ik alles uit liefde voor het werk doe en er ook echt niet rijk van word. Dat hielp. Twee weken later kreeg ik toestemming. Maar dat had in totaal dus ruim negen maanden geduurd. En er waren voorwaarden. We mochten het alleen uitvoeren, geen geluidsopnames maken en niets op YouTube plaatsen.’

TOCH IS er nu een dubbelalbum. ‘Tja, ik vond dat we iets moois gemaakt hadden. Waits hadden geëerd met liedjes waarmee we dicht bij hem bleven, of die we fraai geïnterpreteerd hadden. We hadden de show in De Kleine Komedie stiekem toch maar opgenomen en de ruwe mix naar zijn publisher Hans Kusters gestuurd. Hij bewaakt de rechten van Waits’ latere werk in Europa. De rechten van de eerste helft van de carrière zitten elders. Dat leverde sowieso minder problemen op, maar ik had me vooral gericht op werk na Swordfishtrombones. We vroegen of er echt geen mogelijkheid was dit moois toch uit te brengen.’

‘Kusters vond ons tof en verklaarde zich er persoonlijk hard voor te gaan maken. Ik ging ervan uit dat het opnieuw heel lang zou gaan duren. Na twee weken belde hij al terug: ‘We hebben de rechten!’ Ik beschouwde het als een godswonder. De familie Waits was akkoord! We zijn als een malle gaan mixen. Artwork verzorgd, albumpresentatie geregeld op de plek waar de opnames plaats plaatsgevonden. Dat was het einde van een stressvolle periode. Nog vóór de reprisetour van dit najaar was de cd klaar.’

FLIP NOORMAN ZINGT TOM WAITS (IN HET NEDERLANDS) is op 10 september verschenen. De bijbehorende theatertour loopt t/m 19 december. Voor speeldata zie flipnoorman.nl/speellijst.