Jubilea mogen gevierd worden, zeker bij leven en welzijn. Toen Anton Corbijn zestig werd, bundelde hij zijn beste foto’s in 1-2-3-4 en Hollands Deep. Ter ere van zijn zeventigste verjaardag is er nu Corbijn, Anton, een 560 pagina’s dik overzichtswerk, als companion piece van de gelijknamige tentoonstelling die via Stockholm naar Berlijn, Tallinn en Shanghai reist. De wereld over, net als zijn naamgever.

Openigsfoto ‘a. cobain’, Strijen, 2001 (copyright Anton Corbijn)

Op 20 mei is Anton Corbijn zeventig geworden. Meer dan een halve eeuw geleden maakte hij zijn eerste popfoto’s: Solution live op de Grote Markt in Groningen. Het domineesgezin was die zomer net naar het noorden verhuisd, Anton was zeventien en dook in de wereld van de rock & roll, dekking zoekend achter zijn camera, zoals hij, verlegen als hij was, eigenlijk zijn hele leven zou blijven doen.

Corbijn, Anton begint bij het begin. Twee van de Solution-foto’s uit 1972 sieren het voorste katern, dat een inkijkje geeft in de vormingsjaren van Corbijn, inclusief de zevenmijlslaarzen waarmee hij door de jaren zeventig stampte. Van polderprog naar Thin White Duke in vijf jaar – en dan moet het boek feitelijk nog beginnen.

Na een helder profiel door De Standaard-journalist Johan Faes volgt het door de jubilaris zelf uitgekozen werk, opgedeeld in (stilistische) tijdvakken. Als eerste de ‘intuïtieve periode’, waarin Corbijn fotografeerde op gevoel, de imperfectie omarmend en ‘het beste makend van wat er aanwezig is tussen mij en de geportretteerde’, noteert Faes.

Veel van die foto’s behoren tot de popcanon. Elvis Costello, Steely Dan, Johnny Rotten en John Martyn kunnen we uittekenen, andere foto’s zien we voor het eerst. 1980 is met Captain Beefheart in de woestijn, Slits bloot op het strand, Joy Division voor het metrostation en Bowie in lendendoek misschien wel de vroege apotheose in deze histoire. De jaren tachtig behoren sowieso toe aan Corbijn, die dan louter nog covers lijkt te schieten, zo diep hebben deze beelden zich in ons collectieve bewustzijn genesteld.

Annie Lennox, Londen, 1992
Copyright Anton Corbijn

Op deze pagina’s tovert de vormgever Corbijn regelmatig een glimlach op ons gezicht, of een gil van verrukking, ook door de juiste beelden bij elkaar te zetten. Fad Gadget naast Yello, Wham naast The Police, de heren van Kraftwerk en de dames van Fela Kuti: robots vs. vlees en bloed – de som der delen is vaak méér.

Er volgen nog 400 pagina’s en drie glansrijke decennia. Te veel om op te noemen. Niet alle latere foto’s komen mij even bekend voor en raken mij even diep, maar dat zegt waarschijnlijk meer over ondergetekende, opgegroeid in de eighties met Corbijns iconen als blijvende (jeugd)herinnering (Gabriel op dat kronkelpad, ontheemd, net zo verdwaald als die puber). ‘Fotografie is ook altijd een herinnering’, zegt hij daar zelf over tegen Faes, ‘het vastleggen en vieren van een stukje leven dat vervliedt. Een collectie van zielen.’

Met de jaren komt ook de sterfelijkheid. Veel vrienden zijn niet meer, gelukkig hebben we de foto’s nog. Ze houden de herinnering in leven en vertellen tezamen ook iets over het leven van de kunstenaar. Over wat hem bezighoudt, hem bezielt. Corbijn is nadrukkelijk aanwezig in zijn foto’s. Volgens Faes is zijn definitie van een geslaagde foto drieledig.

‘Eén: hij moet iets zeggen over de persoon die je fotografeert. Twee: hij moet iets zeggen over jou. En drie: het mag nog nooit op die manier vertoond zijn. Maakt niet uit hoe dat procentueel verdeeld is, maar die drie dingen moet je kunnen aanvinken.’

John Lydon, Londen, 1979
Copyright Anton Corbijn

En wat hem dan daarbij persoonlijk drijft? ‘Voor mij ging het altijd over: wat kan ik naar buiten brengen van iemand?’ ‘Iets wat je op het eerste, tweede, zelfs derde gezicht niet te zien krijgt’, verduidelijkt Faes. ‘De aantrekkingskracht van Corbijns portretten ligt niet per se in de schoonheid ervan maar in de intensiteit, de energie, de blik achter iemands opgetrokken scherm, de ziel die even door de spiegel priemt.’

Waarvan acte.

Tussen alle zielen in het spiegelpaleis stuit de lezer ook nog op enkele geschreven bijdragen van U2’s Adam Clayton, Tom Waits, Marlene Dumas en actrice Samantha Morton, die ons er nog even aan herinnert dat Anton ook nog een tiental muziek- en speelfilms (en een hele zwik video’s) heeft gemaakt. Op naar de 100 en die volgende jubilea en overzichtswerken dan maar.

CORBIJN, ANTON is op 8 september verschenen bij uitgeverij Hannibal Books.