Veel mensen denken dat de term shoegaze slaat op verlegen gitaristen die naar hun schoenen staren. In werkelijkheid houden ze hun blik gericht op het effectpedalenboard bij hun voeten, waarmee ze galm, feedback en vervorming aansturen. Muziekjournalist Simon Reynolds ruimt dat misverstand uit de weg en beschrijft in ruim vierhonderd pagina’s hoe shoegaze uitgroeide tot een van de invloedrijkste alternatieve stromingen van de late jaren tachtig en vroege jaren negentig.
Andere schrijvers zouden waarschijnlijk aftrappen met Loveless, Nowhere en Souvlaki, de platen van respectievelijk My Bloody Valentine, Ride en Slowdive die terugkijkend de heilige drie-eenheid van shoegaze vormen. Of bij Cocteau Twins en The Jesus And Mary Chain, de eerste contouren van het genre. Reynolds doet dat niet en begint bij zichzelf. Bij de donderdagen waarop de nieuwe Melody Maker, NME en Sounds verschenen, bladen waarin volgens hem de toekomst werd geschreven.
Het shoegaze-verhaal is in goede handen. Als voormalig Melody Maker-journalist zat Reynolds dicht op veel bands, vaak vanaf hun debuut. Met Rip It Up And Start Again schreef hij bovendien hét standaardwerk over postpunk. In Still In A Dream volgt hij wat er gebeurt nadat postpunk zijn revolutionaire energie heeft opgebrand en voordat alternatieve muziek via grunge en Britpop mainstream wordt.
Reynolds schetst een beeld van de late jaren tachtig dat ver afstaat van de romantiek die later rond die periode zou ontstaan. Thatcher is aan de macht, de werkloosheid is hoog en de toekomst grijs. Wie Top Of The Pops terugkijkt, ziet volgens Reynolds ‘nonstop slop’. Naarmate de hitparade gladder wordt, kiezen steeds meer muzikanten voor feedback, vervorming en psychedelica. In universiteitssteden teren afgestudeerden op een uitkering, terwijl ze bands beginnen en fanzines maken. Het is de geboorte van de slackers, die een onzeker creatief bestaan verkiezen boven het burgermansbestaan met een vast inkomen. Hun motto luidt: ‘Don’t be it, dream it.’
Het boek volgt bands uit verschillende scenes. Cocteau Twins, Felt, Dinosaur Jr., Pixies, Spacemen 3, The Jesus And Mary Chain, Pavement en My Bloody Valentine bevolken een verhaal dat later zou uitgroeien tot een nieuwe alternatieve canon. Centraal staat Reynolds’ idee dat de generatie na postpunk de spelregels omdraait: ‘Shoegaze turned postpunk inside out.’ Waar postpunk analyseert, verdwijnen deze bands in geluid. Liedjes worden mistbanken, vocalen zakken weg onder feedback, galm en echo. Effectpedalen veranderen gitaren in complete weersystemen: sfeer wordt belangrijker dan riffs.
Reynolds blijkt de ideale gids. Hij slaat bruggen tussen Britse indie, Amerikaanse rock, grunge en shoegaze en laat zien hoe ideeën, bands en scenes voortdurend op elkaar inwerken. Daardoor krijgt een periode die doorgaans wordt opgeknipt in genres en subculturen een verrassende eenheid. Het boek laat zien hoe alternatieve muziek verschoof van maatschappij naar beleving. Veel van de hedendaagse alternatieve muziek bouwt daar nog steeds op voort. Wat destijds als losse scènes aanvoelde, blijkt achteraf een van de vruchtbaarste periodes uit de geschiedenis van de alternatieve muziek.
STILL IN A DREAM – SHOEGAZE, SLACKERS AND THE REINVENTION OF ROCK, 1984-1994 door Simon Reynolds is verschenen bij uitgeverij White Rabbit.
