Jamie Reid (1947-2023) wordt alom beschouwd als een van de visuele architecten van de punkbeweging. Zijn ontwerpen voor de Sex Pistols, met name de felgele albumhoes voor Never Mind The Bollocks, Here’s The Sex Pistols (met ransom note-typografie) en de provocerende singlehoes voor God Save The Queen, zijn beroemd en berucht. In het Design Museum in Den Bosch is nu een overzichtstentoonstelling van zijn werk te zien.

Het is vanuit hedendaags perspectief nauwelijks meer voor te stellen dat Jamie Reids werk voor de Sex Pistols, een groep die werd gemanaged door zijn boezemvriend Malcolm McLaren, een kleine revolutie ontketende. Toch bestrijken zijn Pistols-hoezen slechts een klein deel van zijn oeuvre.

Reid groeide op in Zuid-Londen en studeerde aan kunstopleidingen in Wimbledon en Croydon. Tijdens zijn studie raakte hij bevriend met McLaren. Eind jaren zestig en begin jaren zeventig werd Reids werk sterk beïnvloed door het situationisme, een radicale, internationaal georiënteerde, kunstzinnig-politieke beweging die bestond van 1957 tot 1972. Deze beweging leverde commentaar op de consumptiemaatschappij en massamedia.

Die invloeden vormden een rode draad in Reids hele carrière, waarbij de boodschap belangrijker was dan de vorm. Zijn ontwerpen waren bedoeld om vragen op te roepen, te provoceren en bestaande machtsstructuren uit te dagen. En wie dacht dat Reid een punk was, komt bedrogen uit. Hij was eerder een hippie die zijn oude vriend McLaren niet in de steek wilde laten.

Het was McLaren die doorhad dat Reids provocerende en activistische werk wel eens perfect zou kunnen aansluiten bij de punkbeweging. Hierdoor werd grafisch ontwerp een actief onderdeel van de culturele rebellie die punk vertegenwoordigde. Reid zag zichzelf echter allesbehalve als een grafisch ontwerper. Hij was bovenal een kunstenaar, die beelden maakte die pasten bij zijn levensovertuiging.

Ook na zijn claim to fame met de Pistols bleef hij in die lijn werken. Zo hielp hij de Russische protestgroep Pussy Riot in 2012 met een indringende poster waarop de Russische president Vladimir Poetin werd afgebeeld in een balaclava, uitgevoerd in Reids kenmerkende knip-en-plak-esthetiek. Hiermee liet Reid zien dat zijn werk ook in de eenentwintigste eeuw relevant bleef als middel voor politiek protest.

John Marchant is eigenlijk galeriehouder in Brighton, maar heeft zo ongeveer een dagtaak aan het beheren van de nalatenschap van Reid. Al het materiaal voor de tentoonstelling is door hem ter beschikking gesteld. ‘Ik heb wereldwijd tentoonstellingen voor Jamie georganiseerd, op allerlei verschillende plekken, van musea tot toiletgangen. Maar om heel eerlijk te zijn, zijn die toiletgangen het meest geschikt, haha!’

‘Museumdirecteur Timo de Rijk kwam met het idee om de tentoonstelling Believe In The Ruins te noemen. Een oude situationistische slogan, omarmd door Jamie en niet per se een afgeleide van de door punk omarmde no future-gedachte. Het gaat over het idee dat uit puinhopen of hopeloze situaties kansen ontstaan en benut kunnen worden, Jamie was altijd bezig met hergebruik. Zijn favoriete ontwerp is trouwens de hoes van Who Killed Bambi, een single die de Pistols opnamen met Tenpole Tudor, omdat dat beeld zo goed de verloren onschuld uitdraagt.’

De inrichting van de tentoonstelling in Den Bosch roept het gevoel op van een jaren tachtig-kraakpand in de Amsterdamse Warmoesstraat waarin een kunstenaar zijn werk met minimale middelen heeft tentoongesteld. Veel hergebruikte panelen, nergens tekstbordjes, hooguit een jaartal op een latje gekrabbeld en her en der een door Reid rijkelijk versierde tipi (hij was naar verluidt dol op tipi’s). Marchant over de vormgeving van de tentoonstelling: ‘Het materiaal – posters, schetsen, albumcovers – zat voor een groot deel in lijsten van vorige tentoonstellingen. Timo zei: we gaan alles uit de lijsten halen en hergebruiken. Ik dacht: dat komt wel goed.’

De tentoonstelling voelt dan ook niet geheel toevallig als een middelvinger naar de gevestigde museale orde. ‘Jamie zou het absoluut geweldig hebben gevonden, omdat er uit vrijheid is gehandeld’, aldus Marchant. En voor wie het allemaal niet genoeg is: je kan zelf aan de gang met de kunst van Reid. Er is een tafel met zijn materiaal en je mag knippen, plakken en het onder de kleurenkopieermachine gooien. Het resultaat wordt weer onderdeel van de tentoonstelling.

BELIEVE IN THE RUINS is nog t/m 15 november 2026 te zien in het Design Museum, De Mortel 4, Den Bosch. Info: designmuseum.nl