Joan Baez is de archetypische protestzangeres. Muziek en activisme gingen in haar lange loopbaan hand in hand, waarbij protest het doorgaans won van het lied. Ze was nogal zwaar op de hand, leek in gevecht met alles en iedereen, inclusief zichzelf. Op dat bewogen leven kijkt de zangeres – in de tachtig en gestopt met optreden – terug in de documentaire Joan Baez: I Am A Noise.

De film put ruim uit het imposante archief van de zangeres. Ondanks een ambulant leven blijkt ze veel te hebben vastgelegd en bewaard. Familiefilmpjes, tekeningen – ze maakte illustraties voor de film – foto’s, dia’s, brieven, muziekopnames en laden vol bandjes met therapeutische sessies. Want Joan Baez zat geestelijk in de knoop met zichzelf, leert het filmportret.

Peetmoeder

Joan Baez, geboren in 1941, was een hippie voor er hippies bestonden. Ze zong en speelde gitaar – net als haar jongere zussen Pauline en Mimi – in het folk genre, liep op blote voeten, voelde zich verbonden met moeder aarde en was wars van onrecht in welke vorm dan ook. Natuurlijk begaafd, religieus opgevoed en van gemengde afkomst (vader Mexicaans, moeder Schots) – het is een brisante cocktail gebleken. Als half-Mexicaanse met getinte huid behoorde ze in het gesegregeerde Amerika van de jaren vijftig en zestig bijna vanzelf tot het anti-establishment. Racisme kende ze uit de eerste hand.

Na haar doorbraak op het Newport Folk Festival van 1959 werd ze de ster van de folkrevival en sierde in 1962 de cover van Time. Eerder dan haar mannelijke tegenhanger, Bob Dylan, werd ze het icoon van de tegencultuur. Ze is de peetmoeder van latere vrouwen-met-gitaar als Judy Collins, Joni Mitchell en Bonnie Raitt, maar heeft zelf de sprong van folkzangeres naar singer-songwriter niet echt kunnen maken. Het activisme overschaduwde de muziek. Daar heeft ze achteraf spijt van.

Valse herinneringen

Het motto van Joan Baez: I Am a Noise komt van Gabriel García Márquez. Ieder mens heeft drie levens: publiek, privé en geheim. Die lopen in dit geval nogal uiteen. Voor het oog van de wereld was Joan Baez de beroemde zangeres die het leed van de wereld op haar schouders nam, privé werd ze beheerst door sombere gedachtes. ‘My life is absolutely aimless’, schrijft ze na een optreden in de prestigieuze Carnegie Hall aan haar ouders. Voor persoonlijke relaties was ze niet geschikt, meende ze. Met een publiek van duizenden kon ze zich beter verstaan.

Wanneer ze in 1975 met haar beste album Diamonds & Rust terugkeert naar de muziek, vraagt haar ex, Dylan, haar voor diens Rolling Thunder Revue. Het feestbeest Baez is wakker, ‘I love the all-nighters’. Maar ze maakt verkeerde keuzes, ruimt haar remmingen weg met qualuudes en saboteert haar loopbaan. Ze voelt zich verloren.

Was die rusteloosheid een vlucht? Of de manifestatie van een neurose? Joan Baez is nooit vies geweest van confessies, zie haar autobiografieën (meervoud), en in deze biografische film komt ook het geheime leven aan bod. Ze is in haar jeugd misbruikt door haar vader, dat is de reden van haar angsten en neuroses, stelt de zangeres. Het zijn beschuldigingen zonder bewijs, valse herinneringen die door haar familie stellig zijn ontkend.

Dansen in Parijs

Joan Baez: I Am a Noise is een knappe collage van historisch beeldmateriaal, animatie, brieffragmenten en interviews. Het biografische verhaal is doorsneden met beelden van Baez’s afscheidstournee uit 2019. We zien haar aan het werk in Amerika en Europa, voor ze in het Beacon Theater, in het New York waar het allemaal begon, haar actieve loopbaan afsluit.

Tussen alle drama en donkerte zit minstens één fantastisch moment. In Parijs ligt Joan Baez op haar hotelkamer. Ze hoort straatmuzikanten, een percussiegroep. Ze gaat naar buiten en begint te dansen op de beat van de trommels. De muzikanten gaan synchroon met haar meebewegen. Kippenvel bij de kijker.

Aan het slot van de door Patti Smith geproduceerde film zien we Joan Baez in het Californische strijklicht, alleen in de natuur. Ze danst op onhoorbare muziek. Geen carrière meer, geen druk, eindelijk vrij.

Joan Baez: I Am a Noise draait vanaf 13 juni in de bioscoop.