Niemand schrijft in Nederland langer en kundiger over hiphop dan Saul van Stapele. Delen van de talloze interviews die hij in de loop der jaren deed, van Ice Cube en Snoop Dogg tot Jay-Z en Kendrick, zijn terug te vinden in Woorden Als Wapens. Een mooi boek dat helaas te weinig keuzes maakt.

In 2008 stonden we met een groep journalisten urenlang te wachten op de komst van Lil Wayne die interviews zou geven in een speciaal afgehuurde coffeeshop in Amsterdam. Iets eerder verscheen een busje met een paar mannen die op het terras tegenover de coffeeshop plaatsnamen en daar iets wilden eten van het restaurant ernaast. Zo herinner ik het me, het was een verwarrende toestand. Binnen de kortste keren zat Saul van Stapele bij de mannen aan tafel. Hij had de broers Williams, eigenaren van Lil Wayne’s label Cash Money Records, gelijk herkend en besloot bij gebrek aan de hoofdpersoon hen dan maar te interviewen.

Van Stapele was sneller, geïnformeerder, brutaler en journalistieker dan de rest van zijn collega’s, mijzelf incluis. Ik ken ook niemand die in Nederland langer actief is als hiphopjournalist dan hij. Geheel neutraal kan ik niet over hem schrijven. Als ik specialistische informatie nodig heb, dan mail ik Van Stapele, die ik ook nog eens een ontzettende aardige man vind.

Hij heeft materiaal genoeg voor vele boeken, maar na het standaardwerk Van Brooklyn Naar Breukelen uit 2002 was er geen boek meer van hem verschenen volledig gewijd aan hiphop. Woorden Als Wapens is een combinatie van persoonlijk essay, memoires en gebundelde interviews. Het doel van het boek lijkt te zijn om context te bieden bij onderwerpen die in hiphop belangrijk zijn en die vaak door de buitenwereld worden bekritiseerd als geweldsverheerlijking, patsen en misogynie. Het woord ‘lijkt’ is van belang in de vorige zin, want echt duidelijk wordt het doel van het boek nergens.

De makke van Woorden Als Wapens is dat er geen strenge redacteur meer structuur heeft aangebracht. Net als een mooi persoonlijk deel je heeft gepakt, volgt er weer een interview, ook kan het onderwerp binnen een hoofdstuk verspringen van Ja Rule naar Lyor Cohen naar Chuck D. En al wordt dat netjes aan elkaar geschreven, je vraagt je wel af wat de bedoeling is. Dat is typisch een redactionele kwestie, net als het weghalen van dubbelingen of het oppoetsen van te lange, niet lopende zinnen. Dat gebeurt allemaal niet.

De insteek die Van Stapele heeft als hiphopjournalist is interessant. Hij is fanatiek liefhebber, signaleert misstanden, doorziet de economische principes van platenlabels en hekelt ongeïnformeerde kritiek. Door deze combinatie sneeuwt ook een beetje onder wat hij nu zelf vindt. Wanneer gaat iets hem nu te ver, wat raakt hem in muziek, wat ziet hij als zijn rol, of is de hiphop hem zo dierbaar dat hij kritiek inslikt om tegenstanders geen munitie te geven?

En is de positie op afstand, als Nederlandse journalist, een belemmering? Als zwarte, vrouwelijke wetenschappers uit de VS konden Tricia Rose en bell hooks scherpe kritiek op sommige hiphop plaatsen binnen grotere systeemkritiek. Het is niet aan de Nederlandse hiphopjournalist om dat te schrijven. Maar de vraag wie wat mag zeggen, komt wel bij Van Stapele aan bod als hij laat zien dat het vaak storend wordt gevonden als rappers het woord krijgen. Ze vragen en krijgen inmiddels de aandacht en alleen al het feit dat ze zichtbaar en hoorbaar zijn, shockeert een bepaalde groep mensen (wat al veel over die groep zegt). Dat had een mooi thema van Woorden Als Wapens kunnen zijn, maar het gaat ook over beef, over trauma en over het gedoe van rappers interviewen.

Hiphop domineert de muziek tegenwoordig, niemand heeft zo veel kennis, ervaring en materiaal als Saul van Stapele, rappers live spreken of ze zelfs opzoeken in de VS gebeurt zelden nog, die tijd is voorbij. Dit unieke materiaal had daarom meer aandacht van de uitgeverij verdiend.

WOORDEN ALS WAPENS door Saul van Stapele is verschenen bij uitgeverij Nijgh & Van Ditmar.