‘Circumstances have prompted me to look back on my life.’ Als bij Ryuichi Sakamoto in 2021 opnieuw kanker wordt vastgesteld, beseft hij dat de klok tikt. Twee jaar later, enkele maanden nadat hij de laatste pagina van zijn tweede memoir heeft geschreven, sterft hij. Beide Japanse boeken zijn nu samengevoegd tot één lijvige Engelstalige terugblik op een leven met Yellow Magic Orchestra, Merry Christmas Mr. Lawrence en een Oscar-winnende filmscore voor Bertolucci’s The Last Emperor.

Een gewoon levensverhaal is het niet geworden. Het eerste boek volgt de jonge Sakamoto in het naoorlogse Tokio, het tweede de zieke componist die blijft doorwerken terwijl zijn lichaam hem steeds vaker in de steek laat. Beide delen gaan vooral over wat hem als muzikant heeft gevormd. The Beatles, The Rolling Stones, Debussy, John Cage, gamelan, synthesizers en filmscores krijgen ruim baan. Echtgenote(s) en kinderen zijn niet veel meer dan voetnoten. Voor Sakamoto wegen invloeden en ideeën zwaarder dan de mensen met wie hij onder één dak woonde.

Sakamoto groeit op met een vader die literair redacteur is, vooral schreeuwt en zelden thuis is. Zijn moeder, een hoedenmaakster, werkt ook altijd. Dus is er weinig censuur en veel vrijheid. En boeken. En films. En platen. De jonge Sakamoto verslindt klassieke muziek, westerse pop en alles wat hij maar kan vinden in de platenkast van zijn oom. Hij volgt intussen opleidingen waar hij met zijn pet naar gooit, studeert uiteindelijk toch af, maar weet later niet eens meer waarin. ‘I wonder what kind of a degree I got.’

Een van zijn sensei duwt hem al vroeg richting componeren. Debussy is zijn eerste obsessie. Sakamoto denkt een tijdlang zelfs dat hij diens reïncarnatie is. ‘My affinity for Debussy was so strong that it blurred my sense of self.’ Tussen The Beatles en The Rolling Stones kan en wil hij niet kiezen. Hij houdt van de polish van de eerste, maar ook van het ruwe randje van de tweede. Die twee kanten blijven altijd hoorbaar in zijn werk.

Als kind luistert hij al met de oren van een componist. Een nieuw Beatles-nummer? Dan moet hij naar de piano om uit te zoeken hoe dat in elkaar zit. Waarom werkt het? Waar gaat dat akkoord heen? En waarom kunnen drie noten soms meer doen dan een heel verhaal? Ook die nieuwsgierigheid blijft: van Yellow Magic Orchestra tot zijn laatste soloplaat.

Het naoorlogse Japan verandert ondertussen snel. Westerse muziek, literatuur en technologie stromen binnen. Sakamoto herinnert zich ‘the moment people started warming up to the idea of spending money on meaningless things’. YMO maakt van die nieuwe consumptiedrift een soort speelgoed. Synthesizers, exotica en toekomstfantasieën mogen onbekommerd door elkaar lopen.

Via Debussy vindt Sakamoto ook een route terug naar Azië. ‘The music from Asia travelled to Europe and inspired Debussy, then spun around, through space and time, working its way back to me…’ Hij probeert die inzichten te delen met zijn YMO-bandgenoten, maar vangt bot. De groep stopt na vijf jaar, niet door ruzie, maar omdat Haruomi Hosono, Yukihiro Takahashi en Sakamoto ieder een andere kant op willen.

Zelfs na bijna vijfhonderd pagina’s blijft Sakamoto opvallend ongrijpbaar. Tijdens zijn tweede huwelijk, waaruit ook een kind wordt geboren, haalt hij naar eigen zeggen acht jaar lang zes nachten per week door tot het licht wordt. ‘With the girls’… Meer uitleg krijgen we niet. Daarna schakelt hij doodleuk naar een plaat, een film of een bepaald type synthesizer. De emotionele rekening laat hij bij de lezer.

Ook aan David Sylvian, Brian Eno en David Bowie maakt hij nauwelijks woorden vuil. Bernardo Bertolucci is de enige menselijke constante in Sakamoto’s verhaal. Eerst verschijnt de regisseur als de man die hem de muziek voor The Last Emperor laat schrijven. Later wordt hij vriend, mentor en gesprekspartner. Na Bertolucci’s dood in 2018 schrijft Sakamoto de pianocompositie BB. Voor async gebruikt hij een opname waarin de regisseur een Italiaanse versie voordraagt van een beroemd fragment uit Paul Bowles’ The Sheltering Sky: ‘How many more times will I watch the full moon rise?’ Het wordt de titel van zijn tweede memoir.

Dat tweede boek is soberder. Sakamoto is ziek, zijn lichaam laat hem steeds vaker in de steek en de dood komt dichtbij. Toch blijft hij plannen maken. 12, zijn laatste album, klinkt als een muzikaal dagboek: twaalf kale stukken, opgenomen terwijl zijn wereld steeds kleiner wordt. ‘I’m wired for music. It’s the way that I experience the world.’ Die zin verklaart eigenlijk het hele boek. De mensen die het dichtst bij hem stonden, blijven het verst uit beeld. Ook Sakamoto zelf houdt afstand. De componist niet.

MUSIC SETS YOU FREE door Ryuichi Sakamoto verschijnt op 22 september bij uitgeverij HarperCollins.

Het bovenstaande portret van Ryuichi Sakamoto, door Roy Tee in 1987 voor OOR gemaakt, is een van de exclusieve fine art prints die te bestellen is in de vernieuwede shop.OOR.nl.