Sonny Rollins is dood. Daarmee verdwijnt een van de laatste muzikanten uit een tijdperk waarin jazz nog klonk als iets gevaarlijks – muziek die zichzelf iedere nacht opnieuw moest bewijzen in clubs, op straathoeken en tijdens eindeloze sessies. Rollins werd 95 jaar oud, maar bleef zelfs op hoge leeftijd klinken als iemand die nog midden in zijn ontwikkeling zat.

De Amerikaanse tenorsaxofonist hoorde bij dezelfde generatie als Charlie Parker, Miles Davis, Thelonious Monk en John Coltrane, maar stond tegelijk altijd een beetje buiten iedere stroming. Zijn spel had de kracht van hardbop, de vrijheid van improvisatie en het rusteloze karakter van iemand die zichzelf voortdurend wilde ontregelen. Rollins speelde solo’s alsof hij ideeën hardop aan het testen was. Thema’s werden uitgerekt, verbogen, bespot en opnieuw opgebouwd.

Dat hoor je op Saxophone Colossus uit 1956, de plaat die hem definitief zijn bijnaam opleverde. Op stukken als St. Thomas, Blue 7 en Oleo klinkt Rollins alsof hij composities ter plekke opnieuw uitvindt. Zijn toon kon massief en hoekig klinken, om een paar seconden later ineens licht, geestig of melancholisch te worden.

Die onrust liep door zijn hele carrière. Eind jaren vijftig trok Rollins zich maandenlang terug omdat hij vond dat hij beter moest worden. Hij oefende urenlang op de Williamsburg Bridge in New York om niemand tot last te zijn. De terugkeer leverde The Bridge op, een album dat klinkt als iemand die zichzelf opnieuw heeft opgebouwd.

Rollins hield jazz tegelijk opvallend open. Hij verwerkte calypso, straatmelodieën, standards en kinderliedjes in zijn spel. Daardoor bleef hij ook invloedrijk buiten de jazzwereld. Improviserende rockmuzikanten, noisebands en experimentele gitaristen herkenden in Rollins hetzelfde principe: muziek als risico, niet als reproductie.

Dat hij begin jaren tachtig opdook op Tattoo You van The Rolling Stones voelde daarom volkomen logisch. Zijn sax op Waiting On A Friend geeft die song precies het losse, melancholische hart waar Mick Jagger en Keith Richards zelf omheen bleven cirkelen.

Zijn leven kende verslavingen, arrestaties en lange periodes van stilte, maar Rollins bleef zichzelf zien als iemand die nog onderweg was. Zelfs toen hij allang tot de grootste saxofonisten van de twintigste eeuw werd gerekend, sprak hij vaker over wat hij nog niet bereikt had.

Sonny Rollins overleed op 25 mei in Woodstock, New York. Hij werd 95 jaar oud.