De laatste Pandora’s Music Box vond plaats op 11 en 12 oktober 1985 binnen de muren van De Doelen in Rotterdam. Zo’n veertig jaar na het pionierende festival kwamen er op de zolder van mede-organisator Berry Visser ongeveer achtduizend analoge foto’s tevoorschijn die werden genomen bij de ingang, een serie die recentelijk compleet werd gemaakt door het opduiken van de laatste tweeduizend negatieven. Iedereen werd geportretteerd: bezoekers, garderobe-dames, keukenpersoneel, kassamedewerkers, geluidstechnici en vrijwel alle geboekte artiesten. Wilde je binnen? Dan ging je op de foto.
De portretten werden geschoten tijdens de derde en meteen laatste editie van het eigenzinnige festival, georganiseerd door podiumkunstenaar Michel Waisvisz, boeker Willem Venema en MOJO-oprichter Berry Visser. Voor Pandora’s Music Box ‘85 ontfermde Venema zich over de muziekacts, Visser en Waisvisz over de creatieve brainstorm. Zo besloten ze in de foyer een zeemeermin in een watertank te plaatsen, lookalikes van de koninklijke familie te laten rondlopen en een fotostudio bij de deur neer te zetten.
Een klein deel van de duizenden bezoekers schermde het gezicht af met doeken of maskers, of draaide zich om en koos ervoor enkel de rug te laten zien. Gezichtsherkenbaarheid was geen vereiste. ‘Bezoekers die onherkenbaar gefotografeerd willen worden, dienen hiertoe zelf passende maatregelen te treffen’, luidde de boodschap op het toegangsticket. De meesten keken het vereeuwigingsproces echter recht in de ogen, ook geboekte artiesten als Nick Cave, Jeffrey Lee Pierce (The Gun Club) en Karl Blake (Shock Headed Peters). Bezoekers waren sceptisch; het leek onmogelijk om achtduizend mensen analoog vast te leggen. Toch is dit wel degelijk wat er is gebeurd.
Deze gigantische portretserie werd opgezet door de Nederlandse fotograaf John Groot, die zo’n 250 volgeschoten rolletjes mee naar huis nam en liet ontwikkelen. Bezoekers speculeerden hevig over wat er met hun portretten zou gebeuren. Via persberichten verspreidden de festivalorganisatoren geruchten dat de foto’s naar 76 landen zouden worden gestuurd als een soort tijdscapsule, die nauwlettend zou worden bewaakt door de Nederlandse Staat en pas 76 jaar later zou worden vernietigd, of dat de negatieven met een raket de lucht in zouden worden geschoten. Wilde ideeën die nooit werkelijkheid zijn geworden.
Wat er vandaag met de foto’s zal gebeuren, ligt in handen van onder meer journalist/eindredacteur Marieke Sjerps. Nadat een Rotterdamse stichting zich aanvankelijk over een deel van de teruggevonden negatieven had ontfermd, pakte zij een paar jaar geleden het project op nadat ze een link had ontvangen via een oude vriend. Het bracht haar terug naar een lang vergeten avond als twintiger. Ze herkende zichzelf onmiddellijk aan haar uitgaanstenue; een geelgroene blazer en een leren rok, haar gezicht bedekt met een donkere kanten doek.
‘Dit is ongetwijfeld een van de meest bijzondere fotoprojecten ter wereld: duizenden individuele portretten, ten voeten uit van vooral jonge volwassenen die in de nachtelijke uren van 11 en 12 oktober 1985 op één adres bij elkaar waren’, schreef Sjerps onlangs in haar artikel Terug naar Pandora ’85 in HP/De Tijd.
‘De geportretteerden zijn niet uitgekozen omdat ze fotogeniek zijn, of apart gekleed waren,’ zegt Sjerps desgevraagd. ‘Integendeel, ze zijn vereeuwigd zoals ze die avond De Doelen binnenkwamen. Niemand uitgezonderd. De kracht van deze fotoserie is dat iedereen gelijk is. De wereldberoemde popmuzikant is na de garderobe-dame aan de beurt om op de foto te gaan, en de festivalbezoeker uit Enschede poseert voor dezelfde achtergrond van zeildoek als de crewleden van The Cult.’
De fotoreeks werpt een blik op de tijd en belicht hoe trends steeds lijken terug te keren onder concertgangers. Veel bezoekers dragen kleding die weinig afwijkt van wat moderne twintigers in een grote stad met een Episode voor zo’n gelegenheid aantrekken. Leren jasjes, rechte jeansbroeken, grote hemden, doorschijnende gehaakte truien over tanktops en stijf geblondeerde, genderneutrale kapsels. Voor de meeste bezoekers hun dagelijkse kledij, aldus Sjerps: ‘Vrijwel niemand draagt een handtas, laat staan een designer exemplaar. In plaats daarvan zijn er linnen en plastic tasjes, rugzakken en zelfs geruite badtassen meegenomen.’
Pandora’s doos zal zich vooral openen voor degenen die plotseling zichzelf, een vriend of familielid terugvinden tussen de beelden. ‘Het is een eigenaardig proces,’ zegt Sjerps. ‘Je weet dat je ertussen staat, want iedereen staat ertussen, maar waar? Als je geluk hebt, sta je al op het eerste of tweede rolletje. Anderen hebben minder geluk – die staan ergens achteraan op nummer 7000.’
In oktober werd pandora85.nl gelanceerd, waarop bezoekers van het festival zichzelf kunnen opsporen en hun portret, of die van een naaste, kunnen aanschaffen.
