het poparchief

Het debuut: OOR's eerste ontmoeting met PJ Harvey (1992)

Terwijl PJ Harvey dit jaar haar discografie opnieuw uitrolt op vinyl, rollen wij vrolijk mee met ons éigen archief. Bij elk album gaf de Britse zangeres persoonlijk toelichten. Soms stug en afstandelijk, soms vrijuit pratend in plechtige volzinnen die de dichteres in haar verraadden. Deze vrijdag verschijnt haar debuut Dry op vinyl. Correspondent Martin Aston sprak Polly erover, al ging het destijds vooral over een klein stukje bloot en was Nick Cave (haar latere geliefde) nog een onbereikbare held.

Het Poparchief komt tot stand in samenwerking met Collectie Nationaal Pop Instituut, onderdeel van het Allard Pierson – De Collecties van de Universiteit van Amsterdam.

De progressieve vrouwelijke singer-songwriters van de laatste tijd waren (uitzondering: Sinéad O’Connor) uitsluitend van Noord-Amerikaanse afkomst. Artiesten als Kristen Hersh (Throwing Muses), Mary Margaret O’Hara, Jane Siberry en de recentelijk hooggeprezen Tori Amos. Evenals Hersh en Patti Smith, haar twee meest voor de hand liggende voorbeelden, heeft Harvey een band. Ze speelt daarin gitaar, slide-gitaar en viool en wordt bijgestaan door bassist Ian Oliver en drummer Rob Ellis. Ervaring met voorgaande bands hebben ze nauwelijks. Harvey speelde ooit in de vaag bekende gitaarpopgroep Automatic Dlamini, afkomstig uit haar woonplaats Yeovil, een middelgroot stadje in de buurt van Stonehenge. De rustieke, slaperige sfeer die er heerst, staat echter haaks op Harvey’s muziek: een recalcitrante, ongepolijste en ritmisch geladen mengeling van folk, blues en postpunk, ergens tussen Throwing Muses en The Pixies in. Haar teksten weerspiegelen die muzikale invalshoek en tonen een gewaagde mix van vrouwelijke zelfbespiegeling en kwetsbaarheid.

Harvey: ‘Uitersten zijn heel belangrijk voor me. Zo zit ik nu eenmaal in elkaar, zo voel ik me momenteel ook: of heel gelukkig of diep triest. Dat is wat ik ook muzikaal voor elkaar probeer te krijgen, hoewel dat op Dry niet helemaal is gelukt. Ik heb net een versie van Bob Dylan’s Highway 61 Revisited gedaan, voor een Dylan-coveralbum, en die is wel heel goed geworden. Dylan’s tekst voor dat nummer is fantastisch. Hij werkt ook met uitersten, het lijkt wel een filmmontage van het ene couplet naar het andere. In die song volgt de ene extremiteit op de andere, maar het is allemaal mooi samengebundeld.’

Een veelzeggend voorbeeld van Harvey’s liefde is een Keltische beeldje van steen, oorspronkelijk uit Ierland. Het is een vrouwenfiguurtje dat hurkt, met haar handen haar vagina openspreidt en op een krankzinnige manier lacht. ‘Wat me aan dat beeldje bevalt, is dat ze lacht terwijl ze zichzelf openscheurt. Humor en horror tegelijkertijd. In horrorfilms zie je dat ook vaak — die combinatie van grappig en afgrijselijk.’

Harvey bewondert Black Francis van The Pixies omdat hij als geen ander humor kan verwerken in een op zich serieuze nummer. ‘Ik zag hem vorig jaar solo in Londen, en dat optreden vond ik nog beter dan The Pixies, die ik erg bewonder. Je zult mij niet horen zeggen dat ik net zo klink, maar Francis is zeker een invloed.’

Nick Cave

Harvey is echter veel directer dan Francis, die meer schrijft over zijn liefde voor ruimte en de junkcultuur en Nick Cave (ook een van haar helden) die fictieve verhalen gebruikt om zijn eigen gevoelens te doorgronden. ‘Hun kracht ligt, denk ik, in de manier waarop ze de woorden brengen. Dat geldt ook voor Patti Smith, die ik trouwens nog maar pas geleden voor het eerst heb gehoord. Maar toen ik naar Horses luisterde, vond ik haar presentatie, teksten en articulatie fantastisch. Niet zozeer de muziek dus, wel haar gevoel voor eerlijkheid. Ik herinner me dat ik me, toen ik voor het eerst Nick Cave From Her To Eternity hoorde zingen, fysiek echt ziek voelde. Het was heel gewelddadig en angstaanjagend. Die Howlin’ Wolf-stem van hem bevat zowel passie als geweld en verbijstert me steeds opnieuw.’

‘Ik kan alleen maar eerlijk over mezelf schrijven’, zegt Polly. Frustrerend is echter dat die eerlijkheid daar stopt, want Harvey weigert haar teksten toe te lichten. Daarin is ze de tegenpool van een Amerikaanse artieste als Tori Amos, die interviews graag als psychotherapeutische sessies gebruikt. Harvey houdt het lid erop: ‘Ik denk niet dat ik de aangewezen persoon ben om de aandacht op bepaalde zaken te vestigen. Ik geef liever een voorzet en Iaat mensen vervolgens voor zichzelf denken.’

Haar weigering om controverses omtrent haar werk weg te nemen of uitspraken te verduidelijken heeft haar niet geliefd gemaakt bij bepaalde secties van de Britse muziekpers. De rel rond de NME-cover waarop ze topless verscheen (alleen haar rug en een stukje borst waren zichtbaar) en de foto op de achterkant van het album (topless in bad) overdonderde Harvey volledig. ‘Het leek me iets heel natuurlijks om te doen. Ik vond het allemaal heel braaf, maar er werd heel extreem op gereageerd. Ik ben steeds weer verbaasd dat andere mensen dit soort dingen kennelijk zo belangrijk vinden.’

Daarbij moet je wel rekening houden met het feit dat een en ander zich in Groot-Brittannië afspeelde, waar ‘naakt’ nog immer een controversieel gegeven is. Dus werd in elk volgend interview naar haar beweegredenen geïnformeerd. Omdat ze elke uitleg weigerde onder het mom van ‘artistieke onschendbaarheid’, beschuldigde Melody Maker haar van een gebrek aan verantwoordelijkheidsbesef. Harvey liet zich ook niet uit haar tent lokken met de term ‘feminisme’.

‘Ik breng mijn tijd niet door met nadenken over feminisme als een discussiepunt,’ zegt ze verdedigend. ‘Dan loop je volgens mij achter de zaken aan. Je kan wel over dingen blijven praten en dan gebeurt er nog niets. Ik ga liever gewoon aan de slag zonder er van te voren uitgebreid over na te denken. Op die manier krijg je veel meer dingen gedaan.

‘Ik vind het trouwens gevaarlijk om een standpunt in te nemen met betrekking tot dingen waar ik nog steeds mijn twijfels over heb. De mensen schijnen te vergeten dat ik nog maar 22 ben. Ze behandelen me alsof ik al jaren meeloop.’

Droog

Lichtelijk poëtisch suggereer ik dat haar werk een neerslag is van het conflict van het vrouwelijk verlangen in een wereld van mannelijke verwachtingen. ‘Zo simpel is het niet. Wat voor mij telt is dat ik iets positiefs haal uit wat ik doe en dat ik het mezelf niet te gemakkelijk maak. Ik begrijp niet waarom mensen zo graag alles precies willen ontleden. Waarom zou je dingen niet gewoon op je laten inwerken zonder alles maar voortdurend in woorden te willen omzetten?’

Harvey is wel bereid toe te geven dat het nummer Dry (de B-kant van Dress, niet aanwezig op het album) over seksuele ontevredenheid gaat (‘You leave me dry’). ‘Veel van de songs gaan over ontevredenheid en frustratie. Iedereen heeft die gevoelens toch? Ik heb de plaat Dry genoemd omdat het een simpel, minimalistisch woord is, en daarom des te krachtig. ‘Dry’ is een woord dat een behoefte uitdrukt en daar gaan veel van mijn nummers over. Ik vind het ook grappig om over droge vagina’s te zingen.’

Niet erg Engels, wel? ‘Nee, ik veronderstel van niet. In tegenstelling tot de Engelse reacties vinden Europeanen met wie ik er over heb gesproken het niet bepaald schokkend.’

Maar Harvey lijkt dan ook eerder een Spaanse erina dan de stereotype Engelse roos, zeker als ze haar haar strak achterover draagt. ‘Toch ben ik wel degelijk Engels. Mijn moeder heeft ook een donkere huid en donker haar. Maar ik heb mijn stamboom niet aan een onderzoek onderworpen.’

Dat levert een mooie metafoor op. Harvey’s muziek balanceert tussen onthulling en verhulling. ‘Ja, daar ben ik me van bewust,’ geeft ze toe. Maar waar trekt ze zelf de grens? ‘Dat is een kwestie van instinctief reageren en door schade en schande word je wijs. Je leert van je fouten en maakt ze niet opnieuw. Die NME-cover was een vergissing omdat die niet uitpakte zoals ik wilde. Als dat wel het geval was geweest, had ik het niet hoeven uitleggen. Ik moet alleen nog de beste manier vinden om mijn werk te doen.’

Deel dit artikel

Meest gelezen artikelen

A Hero's Death
album
Fontaines D.C.

A Hero’s Death

‘Een introverte, introspectieve plaat’ moest het worden, die ‘moeilijke tweede’, zo vertellen de mannen van de Ierse postpunktrots Fontaines D.C ...
Made Of Rain
album
The Psychedelic Furs

Made Of Rain

Je hebt vintage postpunkbands die zelfs op pensioengerechtigde leeftijd nog beluisterbaar nieuw werk uitbrengen (al houdt het na Wire en ...
Fontaines D.C.: 'De insteek was dit keer postpunk-Beach Boys'
interview

Fontaines D.C.: ‘De insteek was dit keer postpunk-Beach Boys’

Dit interview met Grian Chatten en Conor Deegan III, respectievelijk zanger en bassist van het Ierse Fontaines D.C., vond plaats ...

Het debuut: OOR's eerste ontmoeting met PJ Harvey (1992) | OOR