het poparchief

Pearl Jam op Roskilde: ooggetuigen over de tragedie (2000)

30 juni 2000: de datum van een van de grootste tragedies uit de Europese festivalhistorie. Pearl Jam voor 50.000 man op Roskilde. Een immense modderpoel. Verdrukking voor het podium. En uiteindelijk 9 concertgangers die overlijden. OOR vroeg drie ooggetuigen naar hun verhaal, waaronder een van onze redacteuren.

Het Poparchief komt tot stand in samenwerking met Collectie Nationaal Pop Instituut, onderdeel van het Allard Pierson – De Collecties van de Universiteit van Amsterdam.

‘Eddie barstte in huilen uit’

Leo Koot (bezoeker)

Vrijdag, 30 juni, 22:30 uur. Het was een koude, natte dag geweest. Het terrein begon al enigszins op dat van 1997 te lijken. Voor het hoofdpodium (The Orange Stage) verzamelden zich op het immense veld iets van 50.000 man voor de hoofdact van die dag, Pearl Jam. Een dag eerder had Iron Maiden er al een overtijdse machoshow neergezet, die, dat moet gezegd, uitstekend klonk. Dat geluid was bij Eddie Vedder cs. ver onder de maat. Krakend, transistorradio-achtig. Vijf van ons stonden op de vertrouwde plek links van het podium, met een goed zicht op de band (iets van 75 meter) en niet te ver van de bierpomp af.

Een van ons, Philip, was de club weer eens kwijtgeraakt, en was aan de rechterkant van het podium beland, een stuk meer naar voren dan wij. Hadden wij niet zoveel last van lui die naar het podium toe gingen, of er vandaan kwamen, rechts van het podium ging het vanaf het begin van het concert al mis. Veel te veel mensen wilden naar het podium toe, onder andere om van een wat beter geluid te kunnen genieten. Philip had dat al snel in de gaten, en trachtte zich uit de mensenmassa te wurmen. Dat lukte met moeite, waarbij hij mensen probeerde te overtuigen om zich ook uit de voeten te maken. Dat deden er maar weinig.

Om 23:15 uur hadden we links nog niets in de gaten, behalve dat we het concert wat aan de magere kant vonden, doordat de PA zo slecht weergaf. Totdat Eddie Vedder het concert onderbrak, op verzoek van iemand van de beveiliging. Eerst nog relatief relaxed, later wanhopiger, probeerde Eddie de menigte een aantal stappen naar achteren te bewegen om een tiental (of meer) gewonden af te kunnen laten voeren. Pas later bleek dat Eddie toen al aardig in de gaten moet hebben gehad dat het goed fout zat; hij barstte in huilen uit toen zijn inspanningen onvoldoende bleken.

Dat laatste kregen we niet meer mee. Ons clubje van vijf splitste zich op, toen er na een kwartier vreemde stilte niets meer leek te gebeuren rondom The Orange Stage. Gedrieën gingen we naar de Groene tent, om anderhalf uur Underworld mee te kunnen maken. Tegen enen volgde een reünie van de vijf, op dezelfde plek als waar we tijdens het Pearl Jam-concert hadden gestaan. Via de twee anderen begrepen we wat er gebeurd was. De onderbreking was definitief geworden. Vier of vijf doden zouden er te betreuren zijn. Festivalbaas Leif Skov had al een minuut stilte ingelast en had het aansluitende concert van The Cure geschrapt. Waar twee uur eerder duizenden mensen opeengepakt hadden gestaan, restte slechts een eenzame, macabere vlakte.

Verdwaasd sloften we naar de plek waar het gebeurd moest zijn, toen Philip gelukkig weer opdook. Geen politie, geen afzetlinten, geen security. Wat verdwaasde festivalgangers, een enkeling hing verslagen over een hekje. Security-jongens achter het hek tussen podium en publiek liepen wat doelloos en radeloos rond. Een enkele festivalganger zocht tussen de achtergelaten spullen (truien, jassen, T-shirts, sokken, schoenen) naar iets wat hem toebehoorde. Verder leegte, lugubere leegte. In de verte beukte de Techno-tent gewoon door Op zaterdagochtend likte het festival zijn wonden. De dagkrant werd gespeld. Horrorstory’s. Een jongen had drie nummers lang op de grond gelegen, met twee man boven op hem. Een Hollandse jongen die met veel moeite uit het gedrang was gekomen, maar zijn pogingen alarm te slaan, zag stranden bij een biertent. Acht doden. Bij een bandje, dat wat nummers speelt op een podium. Dit was voor niemand te bevatten.

Het terrein voor The Orange Stage was nu wel afgezet, en wat politiemannen liepen wat interessant te doen met kijkers en fototoestellen. Naast de mengtoren werden bloemen neergelegd en kaarsen aangestoken. Weer in Nederland bleek het drama ruim uitgemeten in kranten en op tv. Terecht werd gewezen op de goede reputatie van Roskilde en Pearl jam. Waarom juist zij, is een terechte vraag. Kritiek op de leiding (geen afgelasting) vind ik op zijn plaats. Dat het toepassen op Roskilde van hekken in het publiek, zoals dat vroeger ook op staantribunes in voetbalstadions werd gedaan, beter kan en moet, wat Mojo beweert, lijkt te kloppen. Maar het toontje van Leon Rademakers (Mojo) en Herman Schuremans (Werchter) – ‘dat kan bij ons niet gebeuren’ en ‘het zijn daar allemaal maar amateurs en vrijwilligers’ – is voor een belangrijk deel terug te voeren op kinnesinne en commerciële overwegingen. Deze zakenlui verdienen aardig aan hun festivals en hebben zich altijd gestoord aan het succes van Roskilde, dat haar winsten altijd voor goede doelen aanwendde. Qua vorm is Roskilde altijd trendsetter geweest voor Lowlands en Pinkpop-nieuwe-stijl. En de heren zijn natuurlijk bang voor de kaartverkoop van met name Lowlands. Maar of Roskilde en Pearl Jam deze ramp overleven is de vraag.

‘Dit had overal kunnen gebeuren’

Ivo Kuijf, Maaike Hazenbroek, Eefke Hazenbroek, Marleen In ’t Hul (bezoekers)

We zijn nog steeds geschokt en verslagen door het drama bij het Pearl Jam-optreden in Roskilde waar wij bij waren. We zijn verbaasd over wat de Nederlandse kranten schreven. Schrijf in OOR alsjeblieft geen afstandelijk journalistiek verhaal zoals veel kranten dat deden. De gebeurtenissen tijdens en na het Pearl Jam-concert zijn niet te beschrijven. De organisatie van Roskilde wordt uitsluitend bekritiseerd en dit vinden wij niet terecht. Schrijf niet alleen de mening op van ‘een anonieme Deense ooggetuige’ zoals het Algemeen Dagblad, en maak geen fouten zoals de ‘100.000’ bezoekers die er volgens het NRC op het festival rondliepen. Natuurlijk kunnen er dingen worden verbeterd op het festival, maar de ramp is niet uitsluitend te wijten aan een slechte organisatie.

De beveiliging zou slecht zijn; wij vinden dat Roskilde een betere beveiliging heeft dan de meeste festivals. Voor het podium, tussen het publiek, staan hekken om gedrang tegen te gaan. Voor het podium staan beveiligers op verhogingen om het publiek te kunnen overzien en mensen er beter uit te kunnen pikken. Bezoekers worden nadat ze er zijn uitgepikt niet voor het podium opgevangen en weggestuurd. Ze worden eerst vastgehouden om te kijken of ze op eigen benen kunnen staan.

Naast de gewone beveiliging bij de podia is er op het terrein ‘paramedical security’ aanwezig. Deze mensen lopen over het festival- en campingterrein om te kijken of slapende of stomdronken bezoekers ook echt alleen maar slapen of dronken zijn. Ze lopen naar iemand toe en kijken of ze reageren en controleren onder andere de hartslag. De manager van het festival verwoordde in zijn emotionele eind-toespraak waarom het festival is doorgegaan. Het is beter om niet allemaal uit elkaar te gaan en alleen thuis te zitten. Het is beter om met zijn allen de gebeurtenissen proberen te verwerken. De organisatie heeft veel gedaan voor de bezoekers om het drama te helpen verwerken. Binnen twee uur was een deel van het festivalterrein omgebouwd tot traumacentrum en ‘mental first aid’. Er was een hedenkingsdienst op het hoofdpodium en in de kathedraal van Roskilde. Een deel van het veld werd afgezet voor bloemen, kaarsen en herdenking…

Ook de bands hebben bezoekers geholpen met verwerken. Youssou N’Dour heeft het podium verlaten met bloemen om het publiek door te lopen en de bloemen te leggen bij het herdenkingsveld. En natuurlijk hebben de bezoekers elkaar geholpen, vrijwel iedereen was geschokt en vrijwel iedereen had hulp van anderen nodig. Bekenden troostten elkaar. Wildvreemden troostten elkaar. Mobiele telefoons werden uitgeleend aan iedereen die naar huis wilde bellen. Dit had nooit goed kunnen gebeuren als het festival was afgelast. Dit is onze mening, dit is wat wij van dit festival hebben meegekregen.

Natuurlijk moet er naar verbetering van de beveiliging worden gekeken, maar dat dit drama hier gebeurde, komt niet door Roskilde. Het had net zo goed, of zelfs eerder, ergens anders kunnen gebeuren. Op Pinkpop is het zelfs bijna verkeerd gegaan bij Pearl Jam. Roskilde blijft een van de best georganiseerde festivals, met zeer goede beveiliging en het beste publiek. Het is niet terecht dat zo’n festival uitsluitend slecht wordt afgeschilderd.

‘Op zo’n moment voel je grote woede’

Tom Engelshoven (redacteur OOR)

Geen afstandelijke journalistiek? Ik stond op 75 meter van de plek waar de acht (een negende slachtoffer stierf later in het ziekenhuis) doden vielen. Op dat moment regende het, heel dunne druppels werden door een striemende wind over het veld gejaagd. Er was overal blubber, je moest uitkijken dat je niet uitgleed. Op het moment dat ‘het’ gebeurde, zeiden wij net tegen elkaar: ‘Laten we hier maar weggaan, het is boring.’

Het concert was inderdaad gortdegelijk, het was koud en er leek geen enkele aanleiding voor gedrang of gedoe. Op weg naar Underworld, achter de Pearl Jam-mensenmassa langs, zagen we op het grote scherm de wanhoop op het gezicht van Eddie Vedder. In mijn cynisme dacht ik nog: ‘Hou op man, met je theatrale pose.’ Daarna hoorde je hem zeggen: ‘O god, we zouden het niet kunnen verdragen als er hier iets ergs gebeurd is.’ Op dat moment moet Eddie het al gezien hebben. Hij smeekte de mensen drie stappen achteruit te zetten. De centrale lichten gingen aan. Het concert stopte.

Drie kwartier later: backstage mocht je niet meer, ambulances kwamen daar van rechts aanrijden. Wij probeerden het terrein te verlaten, de ambulance vertrok links, we stonden er pal naast, met een motoragent als begeleider verdween hij macaber in de nacht. Eerlijk gezegd hadden wij geen benul van de omvang of ernst van ‘de ramp’. De volgende ochtend, in het huis in Roskilde waar wij sliepen, ging knetterhard de tv aan: we werden gewekt: acht doden! Kippenvel, gevloek, een soort ontredderd gevoel maakt zich van je meester. Verdriet, maar vooral vervreemding. De Denen bij wie wij logeerden, vervielen in een soort nationale rouw. Ze konden het nauwelijks accepteren.

Na het ontbijt je ouders en kinderen in Nederland bellen, ook een bizar gegeven: ‘Ja, er is hier een ramp gebeurd, maar ik ben niet dood.’ Je beseft wel dat wij net zo goed daar in die massa hadden kunnen staan. Sterker nog, enkele uren later staan we daar, precies op die plek, bij Youssou N’Dour. We hebben er de laatste drie Roskildes zo vaak gestaan, tussen de inderdaad enge in het beton gegoten dranghekken, waar je geen kant uit kunt. En we staan er weer, als Youssou de boze geesten probeert uit te drijven. Tenminste, zo ervaar ik zijn optreden.

Een van onze Deense vrienden stelt ons voor aan een zekere Michael. Michael zegt niet veel, hij drinkt bier, veel bier en is af en toe in de weer met zijn GSM. Zijn zoon is bevriend met een zeventienjarige jongen die op dat moment ‘vermist’ is. Wat moet je zeggen, als eindelijk ‘het’ telefoontje komt: ‘hij zit erbij.’ Meer bier, meer strakke blikken. Wat doet het met je? Bij de show van Youssou N’Dour zie ik de bewakingsdienst voor het podium staan. Deense koppen, mannen en vrouwen, wit weggetrokken. Sommigen moeten tijdens de show vervangen worden, omdat ze het emotioneel niet aan kunnen. De bisschop van Roskilde met zijn rare kanten kraag, die komt vertellen dat ‘de acht’ nu bij God zijn, daar sta je dan met dertigduizend mensen op een festivalterrein bij een rouwdienst.

Woede, eerlijk gezegd voel je op zulke momenten grote woede. Ik vind het ook terecht dat Oasis en Pet Shop Boys hun concerten afzegden. Na verloop van tijd gaat de woede en het verdriet over en begin je de behoefte te krijgen om te analyseren wat er gebeurd is. Je kunt tenminste twee conclusies trekken. 1. Alle omstandigheden (weer, bodemgesteldheid, geluids- en securityproblemen) zaten op een fatale manier tegen, uitzonderlijk tegen. 2. Roskilde is onder deze desastreuze omstandigheden slachtoffer geworden van haar eigen gemoedelijke opzet (waar de organisatie echt bijzonder geweldig is, maar wel door vrijwilligers en niet door professionals wordt uitgevoerd). De tragiek van de negen doden en hun familie is oneindig veel groter, maar het ‘andere’ drama van Roskilde zou wel eens kunnen zijn dat een op idealistische grondslag gedreven festival, georganiseerd door de gemeenschap en niet door professionele zakenlieden, anno 2000 niet langer meer mogelijk is.

De nieuwe OOR! Bestel ‘m hier.

Deel dit artikel

Meest gelezen artikelen

A Hero's Death
album
Fontaines D.C.

A Hero’s Death

‘Een introverte, introspectieve plaat’ moest het worden, die ‘moeilijke tweede’, zo vertellen de mannen van de Ierse postpunktrots Fontaines D.C ...
Made Of Rain
album
The Psychedelic Furs

Made Of Rain

Je hebt vintage postpunkbands die zelfs op pensioengerechtigde leeftijd nog beluisterbaar nieuw werk uitbrengen (al houdt het na Wire en ...
Fontaines D.C.: 'De insteek was dit keer postpunk-Beach Boys'
interview

Fontaines D.C.: ‘De insteek was dit keer postpunk-Beach Boys’

Dit interview met Grian Chatten en Conor Deegan III, respectievelijk zanger en bassist van het Ierse Fontaines D.C., vond plaats ...

Pearl Jam op Roskilde: ooggetuigen over de tragedie (2000) | OOR