special

Morrissey in 10 songs: radicaal, poseur en icoon

In Engeland is hij een ware volksheld. The man who put the ‘M’ in Manchester. Vanuit Nederlands perspectief valt het fenomeen lastiger te duiden. We erkennen zijn status als ex-opperhoofd van The Smiths en icoon van de Brit(se) pop, als prototype van de homo brittannicus, maar zien hem toch ook vaak als een larmoyante Britse blaaskaak, naargeestige poseur en relnicht. Deze week werd hij door zijn label aan de kant gezet, waar hijzelf natuurlijk weer fel op reageerde. Raak wegwijs in een complexe persoonlijkheid: The Mozzer in tien songs.

1. Irish Blood, English Heart

Van zijn soloplaat You Are The Quarry, 2004.

Irish blood, English heart, this I’m made of

There is no-one on earth I’m afraid of

And no regime can buy or sell me

Steven Patrick Morrissey wordt op 22 mei 1959 geboren in Manchester. Zijn ouders zijn Ieren, die vlak voor zijn geboorte naar Engeland emigreren. Zijn Ierse afkomst verklaart ten dele Morrissey’s haat-liefdeverhouding met Engeland. Hij groeit op in de arbeiderswijk Stretford en geldt in alle opzichten als een buitenbeentje. Hij heeft een enorm sterke band met zijn moeder Elizabeth, die bij een bibliotheek werkt. Via haar ontwikkelt hij zijn smaak. De Ierse schrijver Oscar Wilde (controversiële dandy, briljant auteur, aangeklaagd wegens zijn homoseksualiteit) is een van zijn grote helden. Maar hij is ook gek op jarenzestigzangeressen als Sandie Shaw, Cilla Black en Marianne Faithfull.

Na zijn middelbare school werkt hij kort bij de belasting, maar hij prefereert een bestaan in zijn jongenskamer bij zijn moeder thuis, waar hij boeken leest, films bekijkt en naar muziek luistert. Hij schrijft een boek over zijn andere grote jeugdheld, James Dean, en verzorgt een fanzine over zijn favoriete band: The New York Dolls. Over hen schrijft hij in 2003 in de liner notes van de door hem samengestelde verzamel-cd Under The Influence (Influences & Inspirations): ‘Hoe leeg zou het leven zijn geweest zonder The New York Dolls. Here it all began.’

Andere invloeden en inspiratiebronnen zijn o.a. Patti Smith, Marc Bolan (‘Als je zijn teksten begreep, had je serieuze problemen’), Nico (‘Haar stem lijkt op het geluid van een lichaam dat uit het raam wordt gegooid’), Sparks, Ramones (‘Iemand die in een ziekenhuisbed vermoord is ziet er beter uit dan Joey’) en de androgyne Klaus Nomi. Van grote – niet-muzikale – invloed op Morrissey zijn de zogenaamde Moors Murders aan het begin van de jaren zestig. Het verknipte echtpaar Ian Brady en Myra Hindley ontvoerde, verkrachtte, martelde en doodde verschillende kinderen, die ze vervolgens begroeven in de moors (veenmoerassen) ten noorden van Manchester.

In het nummer Suffer Little Children, op de eerste plaat van The Smiths uit 1984, roept Morrissey de geesten op van de vermoorde kinderen, die op het moment van hun dood ongeveer net zo oud waren als hijzelf. ‘Oh Manchester, so much to answer for.’ De stad vormt in zijn brein een naargeestig decor waar kinderen in het slechtste geval gemarteld worden door met nazi’s dwepende massamoordenaars en in het beste geval opgroeien in een Coronation Street-achtige triestigheid. Dit beeld stijgt op uit veel van zijn werk, vooral dat met The Smiths.

Voor een Britse volksheld vertoont Morrissey, inmiddels alweer jaren woonachtig in Los Angeles, een opmerkelijke haat jegens zijn geboorteland. Hij is een insider die Engeland van jongs af als een buitenstaander observeert. Als tiener dweept de Mozzfather of Britpop trouwens ook al zeer met de Amerikaanse cultuur. Zijn ouders overwegen in die tijd serieus naar de VS te emigeren. Hij heeft er ook familie, die hij bezoekt op zijn zeventiende. Tijdens zijn verblijf worden de Amerikaanse media beheerst door een ‘coma-kwestie’ zoals beschreven in Girlfriend In A Coma. Zo Brits als menigeen denkt begint Morrissey allerminst.

2. There Is A Light That Never Goes Out

Van The Queen Is Dead, 1986

And if a double-decker bus crashes into us

To die by your side is such a heavenly way to die

And if a ten-ton truck kills the both of us

To die by your side, well, the pleasure – the privilege is mine

In de zomer van 1982 staat ene Johnny Maher, gitarist, onaangekondigd op de stoep van 384 Kings Road in Stretford. Hij heeft gehoord dat de bewoner van het huis een reputatie heeft als muziekkenner en als zanger en tekstschrijver van een punkband die zojuist ter ziele gegaan is, The Nosebleeds. Een week later hebben Morrissey en Maher, die zijn naam verandert in Marr omdat de drummer van de Buzzcocks ook al Johnny Maher heet, een tweetal songs geschreven (Suffer Little Children en The Hands That Rocks The Cradle). Ze besluiten een band te beginnen. Ze rekruteren uiteindelijk Marrs schoolvriend Andy Rourke (bas) en drummer Mike Joyce, die auditie doet met een portie magic mushroom achter zijn kiezen.

Ze noemen zich The Smiths. Die naam refereert aan hun Ierse achtergrond, maar ook aan hun verlangen een band van en voor het gewone volk te zijn. Johnny is vier jaar jonger dan Morrissey, maar samen vormen ze een uitzonderlijk componistenduo, de eighties/indie-variant van Lennon/McCartney en Jagger/Richards. In een periode waarin de Britpop gedomineerd wordt door synthesizers en kille drumcomputers is Marrs jinglejangle-achtige gitaarstijl, waarin zowel The Byrds als Ierse folk doorklinkt, een verademing.

Hij legt zwierige melodieën neer, waar Morrissey ongegeneerd zijn tienerangst en pathos overheen smeert. Maar er is meer, het tweetal heeft een tijdlang een onafscheidelijke vriendschap. Morrissey in het blad GQ: ‘Er was liefde en het was wederzijds en gelijkwaardig, maar het was niet lichamelijk of seksueel.’ Toch lijkt het nummer Hand In Glove over hen beiden te gaan, hun eerste single die maar geen hit wilde worden (tot Morrissey’s jeugdidool Sandie Shaw het zong, begeleid door The Smiths en met Morrissey als achtergrondvocalist). ‘Hand in glove / the sun shines out of our behinds / no, it’s not like any other love / this one is different / because it’s us.’

Er is wel gesuggereerd dat de onbetwist grootste Smiths-klassieker There’s A Light That Never Goes Out over Morrissey’s gevoelens voor Marr gaat. Morrissey heeft dit altijd ontkend. Dat doet niets af aan het feit dat There’s A Light That Never Goes Out een prachtig lied is over vriendschap. Twee mannen in een auto, zielsgelukkig. In de werkelijkheid rijdt Marr Morrissey vaak door Engeland, als ze in platenzaken op jacht gaan naar min of meer obscure singletjes.

In het blad Uncut herinnert Marr zich dat het tweetal van Manchester naar Brighton reed (250 mijl), alleen maar voor het singletje Good Grief Christina van Chicory Tip. Maar aan alles komt een eind, zo ook aan de vriendschap tussen Morrissey en Marr. Smiths-manager Ken Friedman: ‘Morrissey was jaloers op iedereen die in Johnny’s buurt verkeerde. Niet alleen managers, maar ook zijn vriendin en zijn vrienden.’ Het laatste nummer op de laatste plaat van The Smiths, Strangeways Here We Come, heet treffend genoeg: I Won’t Share You. In augustus 1987 verlaat Marr de band en houdt deze op te bestaan.

3. Pretty Girls Make Graves

Van het debuutalbum The Smiths uit 1984.

She wants it now

And she will not wait

But she’s too rough

And I’m too delicate

Tegen Rolling Stone spreekt Morrissey in 1990 de woorden: ‘Ik homo? Dat is nieuw voor mij.’ Een andere uitspraak: ‘Ik weiger de termen hetero-, bi- en homoseksueel te erkennen. Iedereen heeft precies dezelfde seksuele behoefte. Mensen zijn gewoon seksueel, het voorvoegsel is onnodig.’ Toch zegt Dale Hibbert, die in 1982 kortstondig bas speelt bij de beginnende Marr en Morrissey: ‘Oorspronkelijk moest The Smiths een homoband worden. Daarom wilden Johnny en Morrissey eerst ook het nummer I Want A Boy For My Birthday als eerste single uitbrengen.’

De verwijzingen naar homoseksualiteit in het werk van Morrissey zijn legio. Ook in het artwork van verschillende single- en albumhoezen. Neem de naakte tors van Joe Dallesandro uit de film Flesh van Paul Morrissey (!) uit 1968. Of later de foto van de zanger zelf op zijn soloplaat Your Arsenal (1992), ook al een wat homo-getinte woordspeling (Your Arse And All). Zijn verhouding tot vrouwen varieert van pure aanbidding (zijn moeder, de filmactrice Diana Dors, het Britse antwoord op Marilyn Monroe) tot onverschilligheid.

In I’m Not Sorry op zijn voorlaatste soloplaat You Are The Quarry zingt hij: ‘The woman of my dreams / she never came along / the woman of my dreams / well, there never was one.’ Twintig jaar eerder al, op het debuutalbum van The Smiths, schreef hij in het nummer Pretty Girls Make Graves over een vrouw aan het strand die hem wil verleiden. De mannelijke ik-figuur zegt nog: ‘I’m not the man you think I am’, maar de vrouw wil seks. Ze zegt: ‘Give in to lust, give up to lust. Oh heaven knows we’ll soon be dust.’ Hij verzucht: ‘Oh… I could have been wild and I could have been free, but nature played this trick on me.’ Even later ziet hij haar hand in hand met een andere man lopen (‘A smile lights up her stupid face’) en eindigt de song met: ‘I lost my faith in womanhood / I lost my faith in womanhood / I lost my faith… Oh.’

Mooi is ook de tekst van Half A Person, over een jongen die zes jaar verliefd is op een meisje en er dan achterkomt dat hij homo is: ‘If you have five seconds to spare / then I’ll tell you the story of my life / sixteen, clumsy and shy / I went to London and I… booked myself in at the Y…W.C.A. / I said: I like it here, can I stay? / I like it here, can I stay? / Do you have a vacancy / for a back-scrubber?’

4. Bigmouth Strikes Again

Single van The Queen Is Dead (1984)

Now I know how Joan of Arc felt

As the flames rose to her roman nose

And her walkman started to melt

Oh…

‘Sweetness, sweetness / I was only joking when I said / I’d like to / smash every tooth in your head.’ Morrissey kan bijzonder venijnig uit de hoek komen. Een vileiner tekstschrijver dan hij is er in de Britse popcultuur niet te vinden. Ook zijn uitspraken over collega’s en onwelgevallige journalisten zijn niet altijd even kies. David Bowie vindt hij een nepfiguur, vandaar dat hij hem David Showie doopt. Geoff Travis, baas van het Rough Trade-label waarmee The Smiths een moeizame werkrelatie onderhouden, krijgt in Frankly, Mr. Shankly te horen wat Morrissey van hem vindt: ‘You are a flatulent pain in the arse (…) Oh, give us your money!’

Biograaf Johnny Rogan, die wat al te driftig in Morrissey’s jeugd spit, wenst hij een einde toe bij een kettingbotsing op de snelweg M3. Voetballen vindt Morrissey pas weer leuk als de bal wordt vervangen door de hoofden van politici, zo zegt hij. En voor de Britse premier Margaret Thatcher, die hij in de jaren tachtig ziet als de belichaming van het kwaad, schrijft hij het nummer Margaret On The Guillotine (op Viva Hate, 1988). ‘The kind people have a wonderful dream / Margaret on the guillotine / Cause people like you / Make me feel so tired / When will you die?’

Naar aanleiding van dit nummer doorzocht de politie Morrissey’s huis. Ook hoeven we niet bang te zijn dat onze Mozzer ooit in aanmerking zal komen voor een adellijke titel of koninklijke onderscheiding. Hij haat het Britse koningshuis. The Queen Is Dead geldt in het algemeen als de meest coherente en geslaagde Smiths-plaat. Het openings- en titelnummer, met keiharde drums en Marr in topvorm, is een woedende aanval op de monarchie. Op Meat Is Murder heeft hij in het nummer Nowhere Fast de vorstin al getrakteerd op de volgende zinnen: ‘I’d like to drop my trousers to the Queen / Every sensible child will know what this means.’

5. Meat Is Murder

Van de gelijknamige cd uit 1984)

This beautiful creature must die

A death for no reason

And death for no reason is murder

Morrissey is een man van principes. In The Smiths voert hij een waar schrikbewind. Sinds zijn elfde is hij vegetariër. Bassist Andy Rourke is dat duidelijk niet. In het blad Uncut vertelt deze hoe Morrissey hem het plezier in het eten van vlees voortdurend ontnam. Rourke: ‘He’d make you feel so bad.’

Rourke vertelt dat het avondmaal tijdens het opnemen van The Queen Is Dead het hoogtepunt van de dag was. ‘We zaten met z’n allen rond een tafel, met Morrissey aan het hoofd, net als bij het Laatste Avondmaal. Niemand durfde de wijn te drinken voor Morrissey zijn eerste slok nam. Het menu bestond uit geroosterde noten en heel veel pasta. Morrissey was gek op erwten in bladerdeeg. En veel brood en eieren. Omdat The Smiths vegetarisch waren, leefden we op eieren. We hebben eens uitgerekend dat we per week minstens veertig eieren aten, ieder.’

Werd Morrissey wel eens dronken met zijn bandleden? Rourke: ‘Wel eens, maar niet vaak. Als hij bezopen was, wilde hij altijd een sigaret. Dan zei hij: Gurv me a shigarette. En dan antwoordden wij: Wat? Je rookt helemaal niet! Hij weer: No, gurvusa shigarette! Dan wisten wij dat hij zat was. Tijd om naar bed te gaan, Mozzer!’

Morrissey is ook fel antidrugs. Hij weet alleen niet wat Johnny Marr wel weet: dat bassist Rourke van begin af aan verslaafd is aan heroïne. Marr zelf heeft een drankprobleem en rookt hasj ‘tot het uit mijn oren kwam’ (‘Hasj was goed voor het geluid, je kunt het in onze muziek terughoren’). Rourke is wel zo slim om geen heroïne te roken waar Morrissey bij is. In plaats daarvan (‘Ik wilde de band niet in gevaar brengen’) slikt hij ‘snoepjes’: Valium, Temazepam en Mogadon. Het komt zijn basspel niet ten goede en de sfeer in de tourbus ook niet. Uiteindelijk wordt Rourke gevraagd om de band tijdelijk te verlaten ‘om tot zichzelf te komen’.

Niet veel later wordt hij door de politie gearresteerd voor heroïnebezit. Zijn familie verneemt het via de tv. Morrissey ook. Na een weekendje cel later vindt Rourke een briefje onder de ruitenwisser van zijn auto. ‘Andy. Je hebt The Smiths verlaten. Succes en vaarwel. Morrissey.’ Marr noemt het vertrek van zijn schoolvriend Rourke een ‘fucking disaster’. Na drie weken afkicken en de toezegging zijn gedrag te beteren, wordt Rourke weer in genade aangenomen.

6. Heaven Knows I’m Miserable Now

Single, te vinden op Hatful Of Hollow uit 1984

In my life

Oh, why do I give valuable time

To people who don’t care if I live or die?

‘In my life / why do I smile / at people who I’d much rather / kick in the eye?’ Wie in Morrissey een in zelfmedelijden gedrenkte treurwilg wil zien, kan zijn hart ophalen aan Heaven Knows I’m Miserable Now. Of aan het beroemde How Soon Is Now (op Hatful Of Hollow): ‘I am human and I need to be loved / Just like everybody else does.’

En wat te denken van Everyday Is Like Sunday op soloplaat Viva Hate (1988), waarin de ik-figuur in een trieste Britse badplaats overmand wordt door de volgende mijmering: ‘Hide on the promenade / Etch a postcard: ‘How I Dearly Wish I Was Not Here’ / In the seaside town… that they forgot to bomb / Come, Come, Come / nuclear bomb.’

Toch is het ook niet al te moeilijk om te zien dat dit soort songs overlopen van de zelfspot en zwarte humor. Morrissey’s stijl is tongue-in-cheek, bij vlagen zelfs camp, al is het wel zo dat hij zijn jeugd altijd heeft omschreven als deprimerend en in zijn tienerjaren antidepressiva slikte. Ook is hij het type dat zich prima vermaakt op begraafplaatsen.

Morrissey tegen OOR in 1986: ‘Ik kan uren op een begraafplaats staan, daar inhaleer ik de individuen.’ Er spreekt een sterke mate van eenzaamheid uit zijn werk. Een song als Will Never Marry (van soloplaat Bona Drag uit 1990) heeft in dit opzicht veelzeggende woorden: ‘I will live my life as I will undoubtedly die – alone.’

7. We Hate It When Our Friends Become Successful

Van Your Arsenal uit 1992

We hate it when our friends become successful

And if they’re Northern, that makes it even worse

And if we can destroy them

You bet your life we will

Tegen Gijsbert Kamer van de Volkskrant vertelt Morrissey in 2004: ‘Ergens in mij zit een permanent stuk onvrede. Daar kan ik voortdurend uit putten, maakt niet uit waar ik ben. Er is na twintig jaar weinig aan mijn thematiek veranderd.’ Toch is er iemand die hij meer haat dan wie dan ook. Ex-Smiths-drummer Mike Joyce. Wanneer hij We Hate It When Our Friends Become Successful schrijft over de jaloezie in de popscene in Manchester, kan hij nog niet vermoeden dat zijn oude ‘vriend’ Mike Joyce hem in 1996 voor het Hooggerechtshof zal slepen omdat hij 25 procent van de royalties van The Smiths eist (in plaats van de 10 procent die hij voorheen kreeg).

De rechter, een fervent aanhanger van Thatcher en de door Morrissey publiekelijk veroordeelde vossenjacht, noemt Morrissey ‘glibberig, grimmig en onbetrouwbaar’ en stelt Joyce in het gelijk. Marr en Morrissey moeten hem gezamenlijk een miljoen pond betalen. Marr heeft zijn deel betaald, Morrissey noemt Joyce een leugenaar en vecht de procedure nog steeds aan. Mike Joyce wordt in de rechtszaak, die Morrissey beschouwt als een bijna politiek showproces om hem zwart te maken, gesteund door bassist Andy Rourke.

Niet lang daarna verruilt Morrissey Engeland voor het zonnige LA. Dat het ooit nog goed zal komen tussen hem en zijn oude makkers, daar hoeven we niet op te rekenen: ‘Anders dan in onze doodskist zullen we niet meer met z’n vieren in een studio verschijnen.’

8. Panic

Single, te vinden op The World Won’t Listen uit 1987)

Burn down the disco

Hang the blessed dj

Because the music that they constantly play

It says nothing to me about my life

Paniek in de straten van Londen, Birmingham, Leeds, Dublin et cetera. Vanwege de slechte muziek die de dj speelt. Hang ‘m op! Morrissey schreef de single Panic nadat hij had gehoord hoe in 1986 het bericht van de kernramp in Tsjernobyl door de BBC-dj Richard Wright werd opgevolgd door het luchtige plaatje I’m Your Man van Wham! Panic moet echter ook op een andere manier gezien worden: als een aanval op alle muziek die Morrissey dom, triviaal en puberaal vindt. Daaronder valt inderdaad dance, maar ook hiphop, reggae (waar hij later weer wat vergoelijkende woorden voor over heeft) en hitparadepop.

Breng me het hoofd van Elton John’, spreekt hij tijdens een tournee in 2002. Voor Morrissey is popmuziek een serieuze zaak. In de proloog van de biografie Morrissey Landscapes Of The Mind van David Bret (1994) zegt Morrissey over de aan aanhankelijkheid grenzende aanbidding door zijn fans: ‘De meeste mensen die op het podium springen om mij te kussen zijn mannen. Volwassen mannen. Ik kan me geen voorbeeld herinneren in de popgeschiedenis van mannen die op het podium klimmen om een mannelijke artiest te kussen. Ik denk dat ik deze reactie oogst omdat ik een ander soort hartstocht in mensen losmaak, eerder romantisch dan seksueel. Zangers trekken fans aan met verschillende aspecten van hun persoonlijkheid. Het publiek voelt mijn hartstocht en obsessie. Zij weten dat dit voor mij geen vak is, maar een roeping. Het is niet egoïstisch. Ik ben in dialoog met mijn publiek. Dat heb ik nodig.’

9. Don’t Make Fun Of Daddy’s Voice

Te vinden op de luxe-editie van You Are The Quarry uit 2004 en op Live At Earls Court uit 2005

Don’t make fun of daddy’s voice

Because he can’t help it

When he was a teenage boy

Something got stuck in his throat

Morrissey past in het rijtje Bob Dylan en Leonard Cohen. In die zin dat hij in technisch opzicht geen uitgesproken zangstem heeft. Maar wel een die uit duizenden herkenbaar is. Ook is het zo dat zijn vocale vermogens met het stijgen der jaren aan kracht en kwaliteit hebben gewonnen. Uit zeven jaar stilte en ‘ballingschap’ rijst hij met You Are The Quarry en de live-registraties Live At Earls Court (cd) en Who Put The ‘M’ In Manchester? (dvd) grootser op dan ooit.

10. You Have Killed Me

Van Ringleader Of The Tormentors (2006)

There’s no point saying this again

But I forgive you

In de jaren tachtig beweerde Morrissey nog dat hij celibatair was. Getuige zijn album Ringleader Of The Tormentors (2006) is daar echt wel verandering in gekomen. In het zowaar vrolijke You Have Killed Me, de eerste single van de plaat, zingt hij: ‘I entered nothing / and nothing entered me / ‘til you came / with the key.’ En in het zes minuten durende Dear God Please Help Me, van arrangementen voorzien door Ennio Morricone, maakt The Mozzer het volgende kenbaar: ‘There are explosive kegs between my legs’ en vervolgens zet hij zich aan het echte werk: ‘Now I’m spreading your legs, with mine in between.’ Ondubbelzinniger heeft hij nooit geklonken.

Deel dit artikel

Meest gelezen artikelen

Word nu lid van OOR en kies je eigen lp of cd-pakket!
abo-actie

Word nu lid van OOR en kies je eigen lp of cd-pakket!

OOR deelt uit! Neem een halfjaar- of jaarabonnement op OOR en kies je eigen cd-pakket. Met nieuwe lp's van Shame, ...
OOR 11-tal: dit zijn de beste albums van deze maand
11-tal

OOR 11-tal: dit zijn de beste albums van deze maand

Elke maand selecteren we de beste en belangrijkste albums van het moment. Een elftal niet te missen platen, hand-picked door de ...
Isles
album
Bicep

Isles

Vier jaar geleden viel de wereld als een blok voor Bicep, en dan vooral voor die belachelijk aanstekelijke hit Glue ...

Morrissey in 10 songs: radicaal, poseur en icoon | OOR