interview

The Lumineers: stilte voor de storm

We gaan niet beweren dat The Lumineers, de Amerikaanse folkband rond de voormalige straatmuzikanten Wesley Schultz (zang, gitaar) en Jeremiah Fraites (drums, percussie), echt alternatieve muziek maken. Maar de eerlijkheid en integriteit spatten werkelijk van het prachtalbum III af. Hun derde, dus. Waarop ze meer dan voorheen – luister naar hun zorgeloze hitje Ho Hey uit 2012 – de rauwe duisternis opzoeken. III kent een ambitieuze opzet. In drie ‘hoofdstukken’, elk bestaand uit drie nummers, vertelt de plaat het verhaal van de door alcoholisme geplaagde familie Sparks. De personages zijn fictief, maar terug te voeren op de familie van Schultz. De plaat snijdt een taboe aan. Daarnaast biedt III nog een viertal niet misselijke bonustracks.

WESLEY SCHULTZ – ‘Wes’ dus, helblauwe ogen – voert het meest het woord. Een onbevangen jongen. Puur een muzikant. Geen greintje berekening in wat hij doet of zegt. En kapsones, ho maar. Jeremiah Fraites, ‘Jere’, doet er het zwijgen toe. Drummer, percussionist en op III ook heel nadrukkelijk pianoman. Hij straalt een gelaten verbetenheid uit, die een tweede man wel vaker heeft. Ook hij doet graag zijn duit in het zakje, is immers ook belangrijk, maar formuleert minder vloeiend dan Wes. Maakt niet uit. De heren horen onlosmakelijk bij elkaar. Misschien ook wel eens als water en vuur. Maar vooral als twee broers. Met elkaar vergroeide strijdmakkers in de muziek.

Drie jaar zijn ze aan III bezig geweest. Jere: ‘Dan zien we elkaar best vaak. Elke maandagavond drinken we samen wat. Op tournee gaan we soms bowlen of golfen. Vroeger deden we alles samen. Als een van ons uitging, ging de ander mee. Zo is ‘t niet meer. We hebben nu allebei een kind. Daardoor komen we op een leuke manier bij elkaar over de vloer.’ Wes: ‘Vroeger werkten we samen, schreven we samen, toerden we samen. We woonden zelfs samen. Zelfs een volmaakt mens wordt daar gek van. Nu hebben we onze eigen levens. Maar ik mis de dagen dat ik langskwam voor een kop koffie, Jere iets zat te spelen wat ik te gek vond en dat ik dan zei: laten we hier iets mee doen. Spannende tijden. Toen we in Denver gingen wonen, werkten we allebei in hetzelfde Japanse restaurant. Dan bedacht ik op mijn werk een melodie en dacht: that’s sick. Vervolgens gingen we na werktijd als een dolle naar huis om ermee aan de slag te gaan. Zo ging het vaak. Eigenlijk gaat het nog net zo.’

III GAAT over (het hebben van) een alcoholist in de familie. Bekijk vooral de begeleidende clips, negen in totaal, van de hand van regisseur Kevin Philips. Hij maakte ook de film Super Dark Times. Te vinden op Netflix. Wes: ‘De acteurs in de clips van III moesten eruitzien als gewone, echte mensen. Want zij moeten de rauwe materie verbeelden waarover gezongen wordt. Teksten gaan vaak aan de luisteraar voorbij. Voor mij zijn ze een obsessie. Ik denk constant: wat betekent deze regel? Welk verhaal wordt hier verteld? Maar zo denken de meeste mensen niet. Je kunt zingen wat je wil. De inhoud dringt niet tot ze door. Het gaat hen om de melodie. Om hoe de muziek hun lichaam in beweging brengt. De video’s moeten helpen om het verhaal van III zo direct mogelijk te vertellen. Zodat we ons punt kunnen maken. Wat dat is? Dat er in een familie die wordt getroffen door alcoholisme ook heel veel liefde is. Misschien is dat wel het lastigste. Want je blijft van zo iemand houden. Ook als die je meesleurt langs diens persoonlijke pieken en dalen. Liefde maakt dat het zo’n pijn doet.’

Het nummer Gloria, de eerste single van III, gaat over grootmoeder Gloria Sparks. Met haar begint de ellende. Die zich de volgende twee generaties doorzet.

Wes: ‘Daar wordt gezongen: Gloria, there’s easier ways to die / Gloria, have you had enough. Drie verschillende mensen hebben bij ons thuis in Denver over deze situatie gezegd: het zou makkelijker zijn als de betreffende figuur gewoon doodging. Want het is een martelgang voor haar en een martelgang voor ons. Dit wil niemand meemaken. Je krijgt medelijden met alle betrokkenen. Vroeger dacht ik: fluitje van een cent, hup naar de ontwenningskliniek, beter worden en jezelf weer op de rit zetten. Als het jouw probleem niet is en ver van je afstaat, dan lijkt het een peulenschil. Maar in werkelijkheid is het een goederentrein die voortdendert. Je staat erbij en kijkt ernaar. Je kunt machteloos met je vuist schudden, terwijl hij voorbij raast.’

DE FAMILIE Sparks is wat je noemt disfunctioneel. Is het in zekere zin ook jouw eigen familie?

Wes: ‘In de video van Donna zit een scène waarin ze in het warenhuis Sears door een fotograaf een familieportret laten maken. Amerikaanse families hangen dat soort foto’s thuis aan de muur. Velen van ons hebben grappige herinneringen aan het nemen van die foto’s. Ikzelf botste als jongetje met mijn hoofd tegen een fotostellage. De volgende dag had ik een blauw oog. Hou op met janken, schreeuwde mijn moeder voortdurend tegen mij en mijn broertjes en zusjes toen die foto genomen werd. De tranen biggelden over mijn wangen. Maar die foto hing dus wel bij ons thuis: dat zijn wij! Die hangen we dan heel trots op. Veel Amerikaanse gezinnen zijn totaal verknipt. Als ze zichzelf per se willen presenteren als volmaakt, dan wordt het heel raar. Alcoholisme is een sociale ziekte. Het creëert onderlinge afhankelijkheid. Het is een groepsprobleem, niet van één enkel persoon. Ik heb dit verhaal niet verzonnen. Daar ben ik niet slim genoeg voor. Het is gebaseerd op ware gebeurtenissen. Ik zing gewoon over mijn eigen leven. Dit is een taboe. Mijn vader is psycholoog. Hij leerde me vroeger dat het heel belangrijk is om je gevoelens eerlijk te uiten. Hoe meer je dat doet, hoe lichter de last is die je met je mee zult dragen. Als je het opkropt, komt het er hoe dan ook toch een keer uit. Ik verwerk hier zelf ook wat mee. Ik drijf een demon uit. Ik ben hierdoor geobsedeerd geweest en ook heel boos.’

WES IS dus een van de slachtoffers in het verhaal achter III. Wie precies de alcoholiste is, laat hij in het midden. De vrouwen in de songs worden weliswaar met sympathie bezongen, maar ideale opvoedsters of echtgenoten zijn ze niet. Ook de mannen komen er trouwens niet al te goed vanaf. In de clip van Gloria klokt de moeder een fles sterke drank leeg, terwijl ze haar baby vasthoudt. In Life In The City gaat Gloria vreemd als ze op bezoek is in de grote stad. Het zijn de vrouwen die de weg kwijtraken. Wes: ‘Daardoor komen ze klem te zitten. Hoe gaan ze daarmee om? Door nog meer te drinken. Dan loopt het uit de hand en voilà, daar ontstaat de disfunctionele familie! Een vriend van me zei: mijn grootmoeder was alcoholist, maar daar praten we niet echt over. Die vriend kon zelf ook heel veel drinken. Ik moet er voorzichtig mee zijn, zei hij, want het zit in de familie. Nu de eerste songs en clips uit zijn en we hierover interviews doen, komen we erachter dat dit onderwerp heel veel mensen hoog zit. Iedereen kent wel zo iemand in de familie of vriendenkring. We zijn geïnterviewd door een journalist die zei: ik sta al twaalf jaar droog, uit noodzaak! Had hij nog nooit aan iemand verteld. Er kleeft een enorm stigma aan. Daarom verzwijgt iedereen het. Maar 25 jaar geleden leverde in therapie gaan ook een enorm stigma op. Nu zeggen mensen gewoon: ik ga naar een therapeut. Als je dat vroeger zei, was je een loser, dan werd je niet voor vol aangezien. Misschien helpt de plaat alcoholisme bespreekbaarder te maken. Wij dachten: dit is aan de hand, dit is werkelijkheid.’

HET RESULTEERT in een plaat met een grimmige boodschap. De video van Gloria loopt ook superheftig af.

Wes: ‘Totaal fucked up. Toen we de clip voor het eerst zagen, dachten wij allebei: wil iemand hier wel naar kijken? Want het is nogal onthutsend. Ja, III is een verdrietig album. Maar wat kunnen we daaraan doen? Dit zijn gewoon de beste songs die we te bieden hebben. We kregen ook steeds meer plezier in het maken en spelen van duistere songs als My Cell, Jimmy Sparks en Salt And The Sea. We waren daar ook aan toe. De dynamiek van onze band wordt enigszins verkeerd begrepen. We zijn bekend geworden met vrolijke nummers. Maar er zat altijd een donkere ondertoon in die niet werd opgepikt. Nu hebben we een plaat gemaakt met songs in mineur. Heel vroeger, voor we bekend werden, deden we niet anders. Destijds was het voor ons iets nieuws om over te stappen op akkoorden in majeur.’

Het komt allemaal door de Indiaans-Amerikaanse regisseur M. Night Shyamalan. Vriend van hen. Bekend van films als The Sixth Sense en Unbreakable. Hij vroeg hen om een nummer te schrijven voor zijn nieuwe film. Toen ze het af hadden, vond hij het ongeschikt voor de film. Maar voor hen vormde dat nummer, Salt And The Sea, de sleutel tot wat III zou gaan worden. Jere: ‘Schrijven voor een duistere sciencefiction-achtige film, dat was de insteek. Het was alsof de regisseur ons toestemming gaf om tot iets raars en getroebleerds te komen. We waren heel blij met het resultaat. We bekommerden ons niet om de vraag of het wel voldoende als The Lumineers zou klinken. Die gedachte sluipt vaak in het maakproces. Hoe meer albums je maakt, hoe meer je verleden meekijkt over je schouder. Inclusief het verwachtingspatroon van het publiek. Dan vecht je tegen jezelf.’

KENMERKEND voor hun typische sound is een zeker minimalisme. Waar andere bands zich druk maken over lawaai doen The Lumineers dat over stilte en leegte in hun muziek. Jere: ‘Dat gaat vanzelf. Heel lang geleden, toen Wes en ik begonnen te schrijven, hadden we een nummer dat Follow The Leader heette. Ik denk dat je het niet eens op internet kunt vinden, zo oud is het. Het pianomotiefje daarvan was het eerste creatieve idee dat ik in mijn leven ooit had. Dertien of veertien jaar geleden. Behoorlijk stoned, in mijn zolderruimte in New Jersey, klooiend met mijn delay-pedaal. Best gek, veertien later blijkt het heel bruikbaar voor Salt And The Sea en voelt het als nieuw, terwijl het eigenlijk heel oud is. Dat pianostukje bestaat uit twee akkoorden, E-mineur en C-majeur. Ongebruikelijk voor een songschrijver om daar een nummer op te baseren. Maar we deden het wel. Slechts twee akkoorden. Dat was hyperminimalisme. John Cage sprak niet voor niets van positieve in plaats van negatieve leegte. Stilte is er bij ons altijd met een bedoeling. Het is ook heel effectief, want stilte onderscheidt ons van heel veel andere bands. We houden gewoon van lege momenten.’

Wes: ‘In onze begintijd kwamen onze demo’s in handen van iemand van het Blue Note-label. Die schreef er twee zinnen bij: good solid young rocktrio, work on dynamics! Dat advies hadden we op dat moment nodig. Er wordt momenteel veel muziek gemaakt met valse dynamiek. Daar klinkt gefluister even hard als geschreeuw. Maar op onze platen kan het echt heel stil worden. Dan moet je bijna in de speaker kruipen. Maar we kunnen ook keihard knallen.’

TOT SLOT moeten we het nog even hebben over Leonard Cohen. Wie kon zo mooi (en profetisch) schrijven als de Canadese bard? Op III coveren The Lumineers zijn Democracy als een bonustrack. Ze slagen er ruimschoots in het origineel te overtreffen. Wes: ‘We zijn heel lang met dat nummer bezig geweest, hebben er speciaal een orkest voor ingehuurd. In mijn jongensjaren luisterde ik veel naar het album waar het op stond, The Future [1992]. We besloten Democracy te coveren toen we door de familie Cohen werden gevraagd om in Montreal te komen spelen op een herdenkingsconcert ter ere van zijn sterfdag, een jaar na dato. Van tevoren moest zijn zoon Adam lachen om onze keuze: gaan jullie Democracy coveren? Nou, good luck! Het is een lange en moeilijke song.’

Het origineel is een lomp dreutelend synthesizernummer, een bijna mechanische marsdeun. Door jullie versie valt op hoe mooi de melodie is.

Wes: ‘Ik vind Leonard Cohen ongeëvenaard als songwriter. Maar mijn favoriete uitvoerder van z’n eigen songs is hij niet. De covers zijn doorgaans beter dan zijn eigen versies.’

Jere: ‘Zie ook Jeff Buckley’s Hallelujah. Misschien ook wel onze versie van Democracy.

Wes: ‘Leonards dochter zei later die avond: het is nooit mijn favoriete nummer geweest, maar ik heb erg genoten van jullie versie. Een mooier compliment konden we niet krijgen. Het was zó zwaar om dat lied goed te krijgen, dat ik op een gegeven moment in huilen uitbarstte. Ik wilde het al opgeven. In nood heb ik een op mijn telefoon opgenomen voicememo naar Jere gestuurd. Ongeveer de versie zoals die uiteindelijk op de plaat is gekomen. Jere wist hoe ik ermee worstelde. Hij reageerde meteen: hey man, goeie poging! Toen hebben we er drums onder gezet en zijn van daaruit verder gaan bouwen. De timing om dat nummer te coveren is goed. Democracy is coming to the USA. De boodschap is onheilspellend en hoopgevend tegelijk, met al die verdeeldheid zaaiende leiders in de wereld, de VS voorop.’

III verschijnt op 13 september.

THE LUMINEERS: 16 nov Ancienne Belgique, Brussel | 18 nov TivoliVredenburg, Utrecht

Deel dit artikel

Meest gelezen artikelen

Pearl Jam brengt nieuwe single 'Dance of the Clairvoyants' uit
nieuws

Pearl Jam brengt nieuwe single ‘Dance of the Clairvoyants’ uit

Pearl Jam kondigde op 27 maart zijn nieuwe album Gigaton aan. Nu geeft de band ook een eerste voorproefje van ...
Eefje de Visser: 'Het dancepubliek is zó positief, ik hou van dat optimisme'
interview

Eefje de Visser: ‘Het dancepubliek is zó positief, ik hou van dat optimisme’

Ze zeggen dat empatische mensen sterker geneigd zijn dialecten en accenten over te nemen. Als dat waar is, dan zit ...
The Strokes derde headliner op Best Kept Secret
nieuws

The Strokes derde headliner op Best Kept Secret

The Strokes zullen de zaterdag van Best Kept Secret headlinen. Dat kondigde de nieuwe festivaldirecteur Maurits Westerik woensdagavond live aan op ...

The Lumineers: stilte voor de storm (interview) | OOR